فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در بسیاری موارد، بررسی طرح و نقش پارچه‌های تاریخی ایران با نظر به هنرهای تجسمی امکان‌پذیر خواهد بود چراکه بیشتر منسوجاتُ در مرور ایام از میان رفته‌اند. عصر زندیه شاید به دلیل بازة حکمرانی کوتاه، کمتر از حیث هنری مورد توجه بوده است. البته میراث این دوره نیز در قیاس ادوار پیشین (صفوی) و پسین (قاجار) محدود است. هدف این مقاله، بررسی طرح و نقش منسوجات در پوشش مردانة درباریان عصر زندیه است. پرسش آن است که چگونه می‌توان با نظر به شمایل‌نگاری عصر زند و مقایسة آن با نمونه‌های منسوجات سده‌های دوازدهم و سیزدهم/ هجدهم و نوزدهم، طرح و نقش پارچه‌های لباس بیرونی مردانة درباریان آن دوره را بازیابی نمود؟ پیش‌بینی می‌شد به تبعیت از عصر صفوی یا به عنوان مقدمه‌ای بر هنر قاجار، طرح و نقش منسوجات مزبور در طیف وسیعی قابل تعریف باشد. نمونه‌گیری این مقاله، به صورت احتمالی ساده ازمیان شمایل‌نگاری‌های درباری دورة زندیه با گزینش هفت تصویر انجام شد که به شیوة تحلیلی ـ تاریخی با نه قطعه پارچه تطبیق یافت. شیوة جمع‌آوری اطلاعات برپایة اطلاعات کتابخانه‌ای قرار گرفت. نتایج مشخص کرد: مردان درباری در عصر زندیه در تهیة دستار و شال کمر به‌عنوان متعلقات لباس و اجزای به ظاهر کوچک اما هویت‌ساز و نمادین پوشاک از ترکیب پارچة محرمات و ساده بهره می‌بردند. برای تن‌پوش بیرونی یعنی قبا، کاتبی و عبا/ ردا از پارچه‌های ساده یا طرح‌دار واگیره‌ای با نقش گیاهی استفاده می‌کردند. درمجموع، برخلاف تنوع بیشتر طرح و نقش در پوشش مردانة اعصار قبل و بعد، ایشان به روشمندی محدودتری پایبند بودند.