فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

رابطه آثار ادبی و هنری همواره مسئله‌ای مهم در تحلیل آثار هنری به شمار آمده است. این مقاله در نظر دارد ارتباط متن و تصویر در نگاره‌های نبرد رخش و شیر را به کمک بیش‌متنیت بررسی کند. نبرد رخش و شیر در خان اول رستم اتفاق می‌افتد و در طی آن رخش، اسب رستم نقش قهرمان را ایفا کرده است و به تنهایی شیر را از بین می‌برد. در این خان نقش حیوانات برجسته است و تنها شخصیت انسانی نگاره در خواب است. پرسش اصلی این مقاله این است که چه نوع تغییرات بیش‌متنی در تصویرگری صحنه نبرد رخش و شیر وجود دارد؟ برای پاسخ به این پرسش نقش حیوانات در نگاره‌های نبرد رخش و شیر در قرن دهم مورد توجه قرار گرفته است. برای این بررسی بیش‌متنیت ژرار ژنت انتخاب شده است. ژنت از مهم‌ترین نظریه‌پردازان بیش‌متنیت در قرن بیستم است. او در بیش‌متنیت به ارتباط یک متن با متن قبل از خود می‌پردازد. ژنت در تبدیل یک نظام نشانه‌ای به نوع دیگر آن دو گونه ‌همان‌گونی(تقلید) و تراگونی(تغییر) رامطرح می‌کند. در این پژوهش که با روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‎‌ای و شیوه کار توصیفی و تحلیلی انجام شده است این فرضیه مورد توجه گرفته است که هنرمند سنتی برای تصویر کردن روایت نبرد رخش و شیر، خود را ملزم به رعایت تمام عناصر داستانی ندیده و با وجود تبعیت از نوشتار، دست به تغییر متن زده است. نتیجه تحقیق نشان ‌می‌دهد نگارگر با گونه‌های ‌همان‌گونی و تراگونی (کاهش، افزایش و جابجایی) اقدام به تغییر دادن عناصر تصویری و نیز روایت داستانی کرده است و در نتیجه خلاقیت هنرمند، آثاری با ویژگی‌های جدید خلق شده است.