بنای موسوم به «تپهزاغه» در شهرستان رومشکان (استان لرستان)؛ کاخ یا کاروانسرا؟
نویسندگان
1 دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی و تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران
2 دکتری باستان شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
3 دانشجوی دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.22295.2192چکیده
آثار معماری ارزشمندی از دوران تاریخی و اسلامی در بخشهای جنوبغربی استان لرستان باقیمانده است که برخی از آنها بهرغم اهمیت و ثبتشان در فهرست آثار ملی، آنچنانکه شایسته است مورد مطالعه قرار نگرفتهاند و شناخت کافی از آنها وجود ندارد. یکی از این آثار، بنای موسوم به «تپهزاغه» است که در مرکز دشت «رومشکان» قرار دارد. بهرغم انجام مطالعات باستانشناسی در رومشکان و بازدید باستانشناسان ایرانی و غیر ایرانی از تپهزاغه، اما تاکنون این بنا محور پژوهشی دقیقی نبوده است و امروزه پرسشها و ابهامات جدی در مورد قدمت و کارکرد آن مطرح است. در معدود گزارشهای پیشین با اختلاف آراء در قدمت و کارکرد بنا و بدون استناد بر شواهد باستانشناسی و معماری به معرفی آن پرداخته شده است، اما هویت واقعی این بنای مهم که دارای ارزش خاص معماری نیز هست، همچنان ناشناخته باقیمانده است؛ بنابراین ضرورت دارد در پژوهشی مستقل و بهشیوهای فراگیر این بنا مطالعه و دورۀ تاریخی ساخت و کارکرد واقعی آن بررسی و شناخته شود که هدف پژوهش حاضر دستیابی به این مهم است. پرسشهای اصلی پژوهش از این قرار است؛ 1- عمارت موسوم به تپهزاغه در دشت رومشکان در چه دورهای ساخته شده است؟ 2- این بنا چه کاربری در دشت رومشکان داشته است؟ فرضیۀ تحقیق از این قرار است که بنای موسوم به تپهزاغه در اواخر دورۀ ساسانی در محور راه ارتباطی سیمره به طرحان بهعنوان یک کاروانسرای میانراهی احداث شده است. رهیافت نظری که این پژوهش در شناخت بنا بهکار گرفته «تاریخی» است و یافتهها با مطالعات کتابخانهای و بازدیدهای میدانی گردآوری شدهاند. برآیند پژوهش نشان میدهد این اثر یک کاروانسرای میانراهی است؛ درواقع یکی از «منازلی» است که در محور ارتباطیِ تاریخی شهر کهن «سیمره» و شهرهای شمالی استان خوزستان به منطقۀ «طَرحان/ طرهان» در غرب لرستان ساخته شده است. عناصر معماری، مصالح بهکار رفته و سفالهای پراکنده در عرصه و پیرامون اثر نشانگر آن است که دورۀ اولیۀ ساخت بنا ساسانی بوده و تا اواخر سدههای میانۀ دوران اسلامی از آن استفاده میشده است.
