بررسی جای نام شهر کَثه براساس اسناد مکتوب و داده های باستان شناسی
نویسندگان
1 استادیار گروه ایران شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران
2 دانشیار گروه زبان های باستانی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
doi
10.22084/nb.2021.23474.2280چکیده
کَثَه، یکی از مراکز استقراری است که بههمراه میبد، نائین و فهرج، چهار شهر مهم ناحیۀ یزد را تشکیل میدادند. اگرچه متون محلی یزد، ایجاد آنرا مربوط به دوران قبل از اسلام میدانند که توسط «اسکندر مقدونی» احداث شده و در دوران اسلامی موجودیت نداشته است؛ با اینوجود، متون جغرافیایی از آن بهعنوان یکی از شهرهای دوران اسلامی ناممیبرند. این مقاله با هدف بررسی جاینام شهر کثه و با شیوۀ توصیفی تاریخی-تحلیلی بهدنبال پاسخگویی به این پرسشها است؛ 1-جایگاه شهر کثه در منابع چیست؟ 2-با توجه به ویژگیهای جغرافیایی دشت یزد-اردکان و تطبیق آن با توصیفات متون، کدامیک از مراکز استقراری در این دشت را میتوان با کثه مطابقت داد؟ متون محلی کثه را از ساختههای اسکندر میدانند که برخی از اسرای گرفتهشده در نبرد با «داریوش سوم» را در آنجا زندانی میکند. این شهر پس از ساخت شهر یزد، متروک شده و ساکنین به این شهر مهاجرت میکنند. اما، جغرافیدانان آنرا یکی از مراکز استقراری ناحیۀ یزد در دوران اسلامی دانسته که نشاندهندۀ تناقض بین گفتههای آنان با متون محلی یزد است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که جغرافیدانان مسلمان با توجه به ویژگیهای جغرافیایی ناحیۀ یزد از واژۀ کثه برای نامیدن یکی از مراکز استقراری آن استفاده کردهاند که با تطبیق توصیفات آنان با ویژگیهای جغرافیایی دشت یزد-اردکان میتوان دهستان رستاق را پیشنهاد داد؛ چراکه این دهستان از همان ابتدا از مجموع چندین روستا تشکیل شده بود که این روند تا به امروز نیز ادامه دارد. این دهستان از دیرباز یکی از قطبهای کشاورزی استان یزد بهشمار میآید. همچنین بهدلیل وجود راه ری-کرمان از اهمیت زیادی برخوردار و بهواسطۀ وجود آن با استقرارهای جنوب و جنوبشرق ایران در ارتباط بوده است. اینامر با توجه به دادههای باستانشناسی قابل اثبات است.
