فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در تاریخ نگارگری ایران، کاربرد منظره در ترکیب‌بندی دارای جایگاه و اهمیتی ویژه بوده و در هر دوره همگام با نگرش‌های گوناگون تجلی یافته است. شیوه منظره‌پردازی که در طی قرون نهم و دهم ه.ق با جلوه‌ای خاص و پر‌جزییات مورد توجه نگارگران بود، در مکتب نگارگری اصفهان تا حد زیادی دستخوش تغییر گردید و کارکرد سابق خود را از دست داد. در این میان دو نگارگر ممتاز و برجسته دربار صفوی، صادق‌بیگ افشار به عنوان نماینده سبک متقدم و رضا‌عباسی نماینده سبک متاخر محسوب می‌شوند که هرکدام در شیوه طراحیِ خود، به غایت استاد بودند. در بررسی اجمالی میان آثار این دو هنرمند در نگاره‌هایی با مضمون و مجالس مشابه، تفاوتِ شیوه‌ی منظره‌پردازی مشهود است. از آنجایی که این دو هنرمند را می‌توان نمایندگان بارز دو سبک نگارگری متقدم و متاخر در مکتب اصفهان عصر شاه‌عباس اول نامید، ضرورت شناسایی وجوه اشتراک و افتراق ویژگی‌های تصویری آثار ایشان در یکی از حوزه‌های خاص و بحث‌برانگیز نگاره، یعنی منظره مطرح می‌شود. بر این اساس، مساله تحقیق بدین شکل طرح می‌گردد: چه ویژگی‌هایی در منظره‌پردازیِ سبک نگارگری متقدم و متاخر مکتب اصفهان صفوی با تاکید بر آثار صادق‌بیگ ‌افشار و رضا‌عباسی به کار رفته است؟ در این راستا ابتدا ماهیت و اصول منظره‌پردازی در دو سبک قدیم و جدید مکتب نگارگری اصفهان تعریف شده و سپس مطالعه تطبیقی بین آثار دو هنرمند انجام می‌شود. نتایج کلی پژوهش، مبین تفاوت‌هایی در شیوه منظره‌پردازی آثار دو هنرمند است که بیشتر در رویکرد آنها به طبیعت نمود می‌یابد. این پژوهش در دسته پژوهش‌های کیفی قرار می‌گیرد و روش آن، تحلیلی-تطبیقی است. جامعه بررسی را منتخبی از نگاره‌های صادق‌بیگ افشار و رضا‌عباسی تشکیل می‌دهند که در بازه زمانی و مضمونی مشترک، خلق شده‌اند.