فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بناهای مذهبی در معماری ایرانی-اسلامی علاوه بر ساختار معماری از حیث آرایه‌ها نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار هستند. اصفهان به‌عنوان یکی از شهرهای تاریخی ایران‌زمین دربردارنده گونه‌های مختلفی از بناهای مذهبی به خصوص در دوره تاریخی صفویه و قاجار است مسجد-مدرسه چهارباغ و رکن‌الملک به عنوان دو نمونه شاخص از عهد صفویه و قاجار در پژوهش حاضر موردمطالعه قرار گرفته‌اند. لازم به ذکر است که هدف اصلی پژوهش پیش‌رو ضمن بازشناسی مختصر ساختار و تزئینات‌معماری بناهای مذکور، به نوعی معطوف به واکاوی تناسب کالبد بنا و آرایه‌های زینت بخش آن‌هاست. هدف مطرح شده زمینه‌ساز پاسخ به این سوال است که مهم‌ترین هنرهای‌تزئینی به‌کاررفته در دو مسجد-مدرسه‌چهارباغ و رکن‌الملک ضمن تبیین نقاط تمایز و تشابه کدام‌اند؟ این هنرها از حیث ساختار‌ظاهری، تناسب با ساختار معماری و همچنین نقش و محتوا حاوی چه مولفه‌های اصلی هستند؟ این پژوهش به لحاظ رویکرد، تطبیقی و از حیث روش، توصیفی-تحلیلی است، هم‌چنین جمع‌آوری اطلاعات به شیوه اسنادی و مشاهدات میدانی صورت پذیرفته است و اطلاعات به شیوه کیفی مورد تجزیه‌وتحلیل قرارگرفته‌اند. یافته‌های پژوهش گویای آن است که دو بنای چهارایوانی مورد‌مطالعه در این پژوهش ضمن مشابهت‌هایی که در بعد ساختار دارند، از حیث ابعاد بنا و کیفیت اجرا دارای تفاوت‌های چشمگیری هستند در بعد هنرهای وابسته به معماری بنای شاهانه چهارباغ ضمن تعدد بیشتر هنرها با دارا بودن هنرهایی همچون قلم زنی، زرگری‌سنتی، ملیله‌کاری، طلا‌اندازی بر روی گچ و غیره تمایزات قابل‌توجهی با بنای رکن‌الملک دارد. لیکن تناسب قابل‌توجهی میان آرایه‌های معماری و ساختار‌معماری هر بنا وجود دارد. همچنین در بعد نقوش و محتوا، هر دو بنا نماینده ویژگی های هنری عصر خود بوده است به گونه‌ای که در بنای چهارباغ شاهد تعدد نقوش هندسی، نقوش اسلیمی و ختایی و موتیف‌های انتزاعی با تسلط رنگ‌های سرد همچون لاجوردی و فیروزه‌ای بیشتر هستیم و در مقابل مسجد-مدرسه رکن الملک سرشار از نقوش طبیعت‌گرا، نقش انسان و رنگ‌های متنوع و غالبا گرم است.