فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهر سلطانیه به‌عنوان مرکز سیاسی، پایتخت سلاطین ایلخانان مغول، در سال 703 تا 716 ه‍.ق.، در 30 کیلومتری جنوب‌شرقی شهر زنجان ساخته شد. ارزش تاریخی سلطانیه علاوه‌بر پایتخت و مسائل سیاسی آن، نشان‌دهندۀ پیشرفت شگرف معماری در دوران اسلامی، بناهای مختلفی اعم‌از عام‌المنفعه و خصوصی احداث گردیده است. معماری آرامگاهی یکی از مهم‌ترین تجلیات هنر معماری ایرانی و اسلامی است. در سدۀ هشتم هجری‌قمری، شاهد ساخت یادمان‌های مذهبی تاریخی متعددی که در فرهنگ معماری ایران به «برج‌های آرامگاهی» موسومند. تپه نور، یکی از بزرگ‌ترین تپه‌های باستانی دشت سلطانیه، در 1500 متری جنوب گنبد سلطانیه قرار گرفته است. با توجه به پژوهش‌های انجام‌شده در نقاط مختلف سلطانیه، تپه نور یکی از مکان‌های مهم و حاوی اطلاعاتی مربوط به دورۀ ایلخانان مغول می‌باشد. کاوش در مهرماه 1388 در تپه نور مرکزی انجام گرفت و با هدف نمایاندن آثار معماری متمرکز گردید. در پژوهش حاضر تلاش بر ارائه نتایج کاوش، بحث تحلیل سازۀ معماری و گاهنگاری آن است. گردآوری اطلاعات براساس روش میدانی و کتابخانه‌ای انجام گرفته است. پرسش اصلی این پژوهش بدین‌قرار است؛ معماری به‌دست آمده در طی کاوش مربوط به مقابر دورۀ ایلخانی است؟ و ازلحاظ معماری و تزیینات با سایر مقابر دوره ایلخانی شباهت دارد؟ انجام کاوش در این محوطه منجر به شناسایی برج مقبره‌ای از دورۀ ایلخانان گردید. این سازۀ سنگی از داخل دارای پلان چلیپایی و نمای بیرون پلان دوازده‌ضلعی است. ابتدا داخل فضای گنبد را با لاشه‌سنگ و ملاط گچ نیم‌کوب به‌شکل چلیپا، همراه با یک ورودی دهلیز مانند و ساقۀ گنبد که در‌حال‌حاضر موجود نمی‌باشد، ساخته‌اند. این محوطه ازلحاظ معماری و تزئینات بنا با مقبره‌های باغ گنبد سبز قم (خواجه علی صفی، گنبد شمالی و مقبرۀ خواجه اصیل‌الدین)و برج مقبره‌ای آذربایجان (سه گنبد ارومیه، گنبد کبود مراغه)، برج مقبرۀ باباحسین ملایر، برج‌مقبرۀ امام‌زاده هود درجزین همدان و... مقایسه نمود.