شناخت قواعد فقه فرهنگی از دیدگاه مقام معظم رهبری با نظر بر سیاست های کلان فرهنگی

نویسندگان

1 دانشیار گروه الهیات، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.(نویسنده مسئول) دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی، پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد

3 استادیار گروه الهیات، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

4 کارشناسی ارشد گروه الهیات، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

doi
10.22034/scs.2025.499372.1652
چکیده

فرهنگ در زندگی روزمره و اجتماعی انسان کاربرد بسیاری پیدا کرده تا جایی که کمتر می‌توان حد و مرزی برای آن متصور شد. نهادهای حاکمیتی نیز از جمله بالاترین مقام رسمی کشور یعنی رهبری به سبب نقش فرهنگ در بقا و اعتلای جامعه با سیاست‌های متعدد و اثرگذار به حوزه فرهنگ ورود پیدا می‌کنند که این مسئله، ضرورت بررسی و تبیین نقطه نظرات آیت‌الله خامنه‌ای در این زمینه را از حیث جایگاه زعامت ایشان دوچندان می‌نماید. مضاف بر آنکه تخریج مبانی فقهی سیاست‌های فرهنگی از منظر ایشان، میزان اعتبار آن را در جامعه نخبگانی و همچنین اقبال مردم جامعه از سیاست‌های ایشان تحت‌تأثیر قرار خواهد داد (مسئله). پژوهشگران برای استنباط مشروعیت سیاست‌های فرهنگی مد نظر ایشان به منابع موجود، اسناد بالادستی در حوزه فرهنگ و بیانات منتشرشده ایشان مراجعه کرده و سپس با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی، نسبت سیاست‌های یادشده را با تعدادی از قواعد فقهی بررسی کرده‌اند (روش). با مطالعه و تحلیل سیاست‌های فرهنگی آیت‌الله خامنه‌ای ذیل عناوین کلان فرهنگ ملی- اسلامی، استقلال فرهنگی، جهاد فرهنگی و فرهنگ‌سازی یا اصلاح فرهنگ، تطابق کامل آنها با پنج قاعده فقهی وجوب ارشاد جاهل، نفی سبیل، لا ضرر، وجوب حفظ نظام و حرمت اخلال در آن و وجوب حفظ مصلحت‌نظام آشکار شد (یافته‌ها).