فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سابقه و هدف: زیارت اربعین یکی از بزرگ‌ترین گردهمایی‌های مذهبی جهان است که در آن میلیون‌ها نفر از کشورها و فرهنگ‌های مختلف در مسیر کربلا گرد هم می‌آیند. با وجود گستردگی این پدیده، ادبیات علمی مرتبط با ابعاد روان‌شناختی، معنوی و اجتماعی آن هنوز محدود و پراکنده است. هدف از این مطالعه، مروری بر رفتارهای معنوی، نوع‌دوستانه و خودفراروی در زیارت اربعین بود. روش کار : این پژوهش از نوع مروری کوتاه است. جستجوی مقالات در پایگاه‌هایPubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar ،SID و Magiran در بازه زمانی ژانویه 2010 تا اکتبر 2025 انجام شد. معیارهای ورود شامل مطالعات تمام‌متن، منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی بود. تحلیل داده‌ها با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد مستقیم انجام شد. یافته‌ها: تحلیل داده ها منجر به پدیدار شدن سه طبقه شد. نخست، «انگیزش معنوی و فراروی از خویشتن» که نشان می‌دهد زائران با انگیزه‌هایی چون ایمان، عشق، وفاداری مذهبی و معناجویی، نوعی تعالی روان‌شناختی را تجربه می‌کنند. دوم، «رفتارهای نوع‌دوستانه و همبستگی اجتماعی» که در قالب مواکب، خدمات داوطلبانه و کنش‌های جمعی، همیاری، اعتماد و سرمایه اجتماعی معنوی را افزایش می‌دهد. سوم، «سلامت معنوی و پیامدهای روانی–اجتماعی» که نشان می‌دهد مشارکت در اربعین موجب آرامش، امید، انسجام روانی، کاهش استرس و افزایش حمایت اجتماعی می‌شود. نتیجه گیری: زیارت اربعین را می‌توان مدلی فرهنگی از سلامت معنوی جمعی و تجلی خودفراروی انسان دانست. درک ساز وکارهای روانی و اجتماعی این پدیده می‌تواند در طراحی مداخلات سلامت مبتنی بر معنویت و ارتقای بهزیستی روانی در جوامع دینی مفید باشد.