فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش به طراحی و صورت‌بندی یک چارچوب شاخص‌محور و سنجش‌پذیر برای ارزیابی عملکرد تسهیلات قرض‌الحسنه بانکی در چارچوب بانکداری بدون ربا می‌پردازد و هدف اصلی آن تقویت اخلاق مالی، مسئولیت اجتماعی، شفافیت نهادی و کارایی فرایندهای مرتبط با قرض‌الحسنه در نظام بانکی است. در این مطالعه، شاخص‌های قرض‌الحسنه نه صرفاً به‌عنوان مجموعه‌ای از مفاهیم هنجاری یا توصیه‌های کلی، بلکه به‌مثابه ابزاری تحلیلی برای پایش و ارزیابی نهادی عملکرد بانک‌ها در ارائه تسهیلات فاقد هرگونه زیادت مشروط و منطبق با اصول شریعت اسلامی مورد توجه قرار می‌گیرند. پژوهش از یک طرح آمیخته اکتشافی دومرحله‌ای بهره می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که در فاز نخست، با استفاده از تحلیل محتوای کیفی داده‌های حاصل از مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با خبرگان حوزه بانکداری اسلامی، مقوله‌ها و زیرمقوله‌های اصلی ارزیابی عملکرد قرض‌الحسنه شناسایی و استخراج می‌شود و در فاز دوم، اهمیت نسبی این مقوله‌ها و زیرمقوله‌ها با به‌کارگیری روش تصمیم‌گیری بهترین – بدترین ( BWM ) وزن‌دهی و اولویت‌بندی می‌گردد. علاوه بر این، برای هر یک از زیرمقوله‌های شناسایی‌شده، سنجه‌های اجرایی پیشنهادی ارائه می‌شود تا امکان عملیاتی‌سازی شاخص‌ها و استفاده از آن‌ها در فرآیندهای ارزیابی و نظارت نهادی فراهم گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر خبرگان، اهداف کلان اجتماعی قرض‌الحسنه، به‌ویژه کاهش فقر، توانمندسازی اقتصادی و تحقق عدالت اجتماعی، در کانون ارزیابی عملکرد این نهاد مالی قرار دارد و در کنار آن، کیفیت فرایندهای نهادی، عدالت در تخصیص منابع و پایداری چرخه منابع نقش تعیین‌کننده‌ای در اثربخشی قرض‌الحسنه بانکی ایفا می‌کنند. این پژوهش بدون ادعای ارزیابی تجربی عملکرد بانک‌ها، چارچوبی وزن‌دار، سنجش‌پذیر و سیاست‌پذیر برای ارزیابی نهادی تسهیلات قرض‌الحسنه ارائه می‌دهد و پیشنهاد می‌کند پژوهش‌های آتی با بهره‌گیری از داده‌های کمی بانکی و رویکردهای ترکیبی کیفی – کمی، اعتبارسنجی تجربی و کاربرد بین‌بانکی یا بین‌کشوری شاخص پیشنهادی را دنبال کنند .