بررسی لعاب و ساختار پوششی تعدادی از سفالینههای ارگ تاریخی بم با استفاده از روش طیف سنجی میکرو رامان و فروشکست القایی لیزری (LIBS)
نویسندگان
1 کارشناس ارشد، پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
2 کارشناس ارشد، پژوهشکدۀ لیزر و پلاسما، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
3 عضو هیأت علمی، پژوهشگاه وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تهران، ایران.
4 کارشناس ارشد، پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
5 استاد تمام گروه فوتونیک، پژوهشکدۀ لیزر و پلاسما، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
doi
10.22084/nb.2020.21472.2123چکیده
در کنار مطالعۀ کتب و متون تاریخی، بررسی آثار هنری طبیعی و مصنوعی بهجا مانده از ادوار گذشته نیز میتواند دید جامع و مناسبی از سبک و سیاق زندگی انسانها فراهم آورد. درمیان این آثار هنری، سفالینههای تاریخی بهدلیل ماهیت و همچنین ساختار ترکیبی، میتوانند در طی سالیان متمادی اصالت خود را حفظ کنند و خود را بهعنوان گزینهای مناسب برای اهداف مطالعات معرفی نمایند. باوجود استفاده وسیع از دو روش طیفسنجی رامان و فروشکست القایی لیزری (LIBS) در علوم باستانشناسی دنیا، این روشهای مطالعاتی هنوز در داخل کشور ناشناخته باقیماندهاند و نتوانسته متناسب با جایگاه جهانی خود، در مطالعۀ آثار هنری به کار گرفته شوند. مطالعۀ دقیق سفالینههای ارگ تاریخی بم، بهصورت علمی و عملی و با بهرهگیری از این دو روش برای نخستینبار در داخل کشور انجام میگیرد تا بتواند گوشهای از زوایای تاریخی و هنری این آثار را آشکار کند. در این پژوهش، پس از مروری جامع برروی ماهیت لعابهای به کار گرفته شده در صنعت سفال و بررسی قدمت تاریخی آنها، به معرفی این روشهای مطالعاتی پرداخته میشود. سپس نتایج بهدست آمده از مطالعۀ طیف سنجی رامان و فروشکست القایی لیزری (LIBS) بهجهت غیر مخرب بودن آزمایشهای مذکور، برروی هفت نمونه از سفالینههای ارگ تاریخی بم تشریح شده تا منشأ اکسید کبالت برای لعابهای آبی رنگ، کروم و مس برای لعابهای سبز و فیروزهای و همچنین قلع برای لعابهای سفید رنگ نشانداده شود.
