توصیف وتحلیل ساختار و عناصرمعماری دسکره گوریه، ایلام
نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخی، پژوهشکدۀ باستان شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و صنایع دستی، تهران، ایران
doi
10.22084/nb.2021.23605.2295چکیده
«گوریه» یکی از بناهای اعیانی ساسانی در غرب ایران است که بهدلیل قرارگیری در مخزن سد کنگیر ایوان در استان ایلام، کاوش آن انجام شد. عدم وجود راههای ارتباطی و محدود شدن محققین به معدود آثار کاوششده در گذشته، علت ناشناخته بودن بسیاری از آثار ارزندۀ معماری در این ناحیه است. با کاوش در بنای گوریه، پلان یک بنای مستطیلشکل به مساحت 825 مترمربع، متشکل از تعدادی اتاق با حیاط و فضای داخلی نمایان شد که پس از آزادسازی کامل نیمۀ جنوبی، جمعاً 10 فضا از دل خاک بیرون آمد. معماران و سازندگان بنا با آگاهی کامل از امکانات و عناصر معماری موجود و براساس نقشه و الگوی از پیش طراحیشده اقدام به ساخت آن نمودهاند. مصالح بنا از لاشهسنگ و ملات گچ نیمپختۀ نیمکوب است و سبک معماری و تزئینات وابسته به معماری در آن متأثر از هنر رایج دورۀ ساسانی با هویت مستقل محلی خود است. شیوۀ ساخت، علل شکلگیری، افول و کاربری احتمالی این بنا چه بوده؟ شاخصهها، تزئینات معماری، مواد و مصالح بهکار رفته و متغیرهای تأثیرگذار بر سبک معماری آن چگونه بوده است؟ این پژوهش دارای ماهیت توصیفی-تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانهای (متون تاریخی) و میدانی (کاوش) انجام شده است. طبق یافتهها، این بنا میتواند درمیان انواع کاخهای این دوره بهعنوان یک دسکره با کارکرد تشریفاتی/مسکونی مطرح باشد. براساس آثار و شواهد باستانشناسی بهدست آمده، استقرار در بنا از دورۀ ساسانی شروع و تا قرون نخستین اسلامی بهطور متناوب ادامه داشته است. با کاوش در بنای گوریه نتایج مهمی درمورد درک نسبی از تکنیکهای معماری محلی و فرآیند فرهنگی جوامع مرفه ساسانی در این حوزۀ فرهنگی حاصل شد.
