مطالعه تزیینات نمای بیرونی بناهای قاجاری شهرستان کاشان
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
doi
10.22084/nbsh.2020.20166.2019چکیده
هویت فرهنگی و ملی ایران از قدیم بر وجوه زندگیایشان نمایان بوده بهعبارت دیگر ورودیها، ازجمله بخشهای مهم ساختمانها هستند که در قالبِ درب و سَردر ساخته میشوند. سَردر از عناصر معماری است که قابلیت بیان اعتقادات سازندۀ بنا را دارد. دورۀ قاجار دورۀ نوآوری و تحولات جدید در هنر و معماری ایران بود؛ ازجملۀ این تحولات، رابطۀ زیاد با غرب است که بهدنبال آن تأثیرات مستقیمی بر هنر و معماری و بهویژه تزئینات بناها دیده میشود. مسألهای که این پژوهش بدان میپردازد، بررسی تزئینات و گونهشناسی درب و سَردرهای بناهای تاریخی کاشان در دورۀ قاجار است. مطالعۀ موردی پژوهش، بناهای قاجاری شهرستان کاشان را دربر دارد. با توجه به مسألۀ پیشگفته، هدف پژوهش حاضر مطالعۀ تزئینات وابسته به معماری در بناهای این دوره، خانههای سنتی شهرستان کاشان است؛ با توجه به این رویکرد، اطلاعات پژوهش حاضر، براساس پیمایش و برمبنای اطلاعات میدانی (عکسبرداری) و البته مطالعات کتابخانهای جمعآوری شده است. مهمترین پرسش پژوهش تزئینات نما، سردر و درب بناهای بافت تاریخی کاشان چه فرمی و شامل چه گونههایی هستند؟ نتایج پژوهش نشانداد ازمجموع مطالعه و تحلیل نمای فضای ورودی 23 بنای بافتِ تاریخی، سه نوع طرح تزئینی گیاهی، هندسی و حیوانی در تزئینات بنا شایع است و بهلحاظ گونهشناسی، بناها عمدتاً خانههای تاریخی هستند که ازمنظر معماری در دو گونۀ سنتی و تلفیقی قرار دارند و با توجه به تحولات سیاسی و اجتماعی رخ دادۀ دورۀ قاجار در ایران، میتوان ساخت و طراحی درب و سردرهای بافت تاریخی این شهر را در گونۀ تاریخی ساده و منقوش تفکیک نمود که بهنظر نقشِ عامل اقتصادی و اجتماعی در آن اهمیتِ اساسی دارد.
