بررسی تطبیقی قاعده نجات قرارداد در حقوق فرانسه و قاعده صحت در حقوق ایران

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران.

2 استاد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 استادیار، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تبریز، تبریز، ایران.

doi
10.22096/law.2023.544544.1980
چکیده

امروزه قواعد حاکم بر قراردادها و تعهدات، با پیچیدگی‌‌‌‌‌های زیادی مواجه است. چه بسا قراردادی بعد از موجودیت، در معرض بی‌‌‌‌‌اعتباری قرار گیرد و ازسوی‌‌‌‌‌دیگر، حفظ و نجات آن ارجحیت داشته باشد. روشی‌‌‌‌‌که امروزه برای‌‌‌‌‌ جلوگیری از متلاشی شدن قرارداد و حفظ پیوند قراردادی ‌‌‌‌‌در حقوق فرانسه مورد استفاده قرار‌‌‌‌‌ می‌‌‌‌‌گیرد، به‌‌‌‌‌عنوان «قاعدۀ نجات (اِحیای) قرارداد» (Sauvetage du Contrat) شناخته‌‌‌‌‌ و تعریف می‌‌‌‌‌شود. این روش، در برخی‌‌‌‌‌ جهات به قاعدۀ صحت در‌‌‌‌‌ حقوق ایران شباهت دارد؛ زیرا هر دو قاعده بر اعتبار قرارداد تأکید دارند و در شبهۀ حکمی‌‌‌‌‌ و موضوعی- هر دو - اجرا می‌‌‌‌‌شوند، اما در مبنا و شیوۀ اجرا متفاوت هستند. مبنای قاعدۀ نجات ‌‌‌‌‌قرارداد، برخلاف قاعدۀ صحت که شرع و قانون است، عرف و رویۀ قضایی می‌باشد. قاعدۀ نجات به لحاظ ماهوی، نسبت‌‌‌‌‌به قاعدۀ صحت‌‌‌‌‌ عمومیت بیشتری دارد و برعکسِ قاعدۀ صحت (که بر صحت قرارداد تا حد امکانِ اجرای تعهدات ‌‌‌‌‌قراردادی ‌‌‌‌‌تأکید دارد)، بر حفظ‌‌‌‌‌ و نجات پیوند قراردادی، حتی درصورت قابل‌‌‌‌‌اجرا نبودن تعهدات، مبتنی‌‌‌‌‌بر قصد مشترک اولیۀ طرفین دلالت دارد.