فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: رعایت تناسبات نماهای رؤیت شده یکی از مهم‌ترین اجزاء محیط بصری است که ساختار و چیدمان افقی و عمودی آنها تأثیر قابل توجهی در احساس آسایش بصری کاربران دارد. امروزه، در طراحی نمای ابنیه، عموما از پارامترهای تجربی استفاده می‌شود و به مبحث تحلیل مکانیسم بینایی در راستای ارتقای ادراک حسی- بصری انسان و انطباق حداکثری محیط انسان‌ساخت با سازوکارهای بصری توجهی نمی‌شود. به ‌همین منظور هدف از پژوهش انجام شده، توجه به ویژگی‌های فیزیولوژیک چشم انسان در ارتباط با دیواره‌های صحن مساجد ایرانی است. پژوهشگران با تحلیل ادراک حسی دیواره‌ها مبتنی بر زوایای دید افقی، به دنبال حصول تناسبات و ضوابط طراحی از طریق موارد مذکور است؛ تا بتوان همراه با سایر معیارهای زیبایی‌شناختی موجود، سیمای بصری این فضاها را در انطباق بیشتری با خوشایندی بصری ناظر طراحی کرد. روش تحقیق: بر این مبنا پس از تبیین مفاهیم اساسی و نظریات موجود در رابطه با ساختار چشم و زوایای بصری، تلاش شده تا چارچوب نظری پژوهش از روش قیاسی مورد تحلیل قرار گرفته و نتیجه مبتنی بر زاویه دید افقی ادراک بصری به‎دست آید. سپس از تحلیل نتایج و همسویی داده‌ها به تناسباتی مشخص جهت طراحی دست یافته و یافته‌های پژوهش در قالب مدلی مفهومی ارائه و پس از اولویت‌بندی با روش کیفی به الگوهای تصویری تبدیل شده است. در نهایت ضمن اعتبارسنجی محتوایی مدل مذکور و به جهت تأیید یا رد فرضیه اقدام به بررسی موضوع در صحن بیست نمونه از مساجد جامع تاریخی در قالب تحلیل تطبیق‌پذیری با زاویه بصری افقی چشم شده است. نتایج و بحث: تحلیل مبانی نظری موجود نشان می‌دهد که چشم انسان در زاویه 30 درجه افقی مشتمل بر 15 درجه از مرکز دید به راست و چپ دارای بهینه‌ترین حالت در دریافت اطلاعات از دیواره‌هاست. همچنین در جهت ادراک این موضوع که بهینه‌ترین حالت محدوده شناخت واژگان، شناخت رنگ و محدوده دید دوچشمی به چه شکل خواهد بود علاوه بر تحلیل صحن بیست نمونه مساجد جامع تاریخی، 4 بنای شاخص دیگر به تفصیل بررسی شد. بررسی‌ها نشان داد مرسوم‌ترین و خوشایندترین عرض‌های کاربردی مورد استفاده طراحان درصورتی‌که روی محور عمود بر بنا وارد صحن شوند، در محدوده زاویه بهینه چشم قرار گرفته که در نتایج این پژوهش به تفصیل بیان شده است.نتیجه‌گیری: در نتیجه پیشنهاد این مقاله کنترل عرض بصری بهینه صحن‌ها با پارامترهای فاصله ناظر از بنا و زاویه افقی بهینه چرخش چشم (فرمول پیشنهادی) است.