سنجش میزان تحقق شاخص های روان شناسی محیطی درسکونتگاه های انسانی، همساز با طبیعت (موردپژوهی: ماسوله)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری معماری، گروه معماری، واحد پروفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران.

2 دانشیار، گروه معماری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

3 استادیار گروه معماری، واحد پروفسور حسابی، دانشگاه آزاد اسلامی، تفرش، ایران.

doi
10.22061/jsaud.2025.11278.2262
چکیده

مقدمه: تأثیر مثبت سکونتگاه‌های انسانی همساز با طبیعت بر ارتقا رفاه و سلامت روانی و جسمانی افراد به اثبات رسیده است و حوزه روان‌شناسی محیطی فهم هرچه بهتر این تأثیر مثبت را تسهیل کرده است. با این‌حال این که ابعاد و اصول روان‌شناسی محیطی شامل چه مواردی است و ازسویی چه ویژگی‌هایی از سکونتگاه‌های همساز با طبیعت بر روان‌شناسی محیطی مؤثرند، نیازمند بحث‌وبررسی بیشتری است. به همین منظور هدف این پژوهش، ارائه چارچوبی جامع از ابعاد روان‌شناسی محیطی و ارزیابی میزان تحقق آن در سکونتگاه‌های همساز با طبیعت، به‌منظور شناسایی دقیق عوامل مؤثر بر سلامت روانی و اجتماعی ساکنان در این نوع از سکونتگاه‌هاست.روش تحقیق: به همین منظور این پژوهش با یک روش‌شناسی ترکیبی ابتدا در بخش کیفی به تحلیل محتوای قیاسی پژوهش‌های مرتبط با روان‌شناسی محیطی پرداخته و ابعاد و شاخص‌های روان‌شناسی محیطی را شناسایی کرده است. سپس در بخش کمی اصول به‌دست‌آمده را به یک پرسشنامه محقق‌ساخته تبدیل و آنها را در ماسوله تکمیل کرده است. داده‌های پرسشنامه در نرم‌افزار SPSS و با شاخص‌های پراکندگی (میانگین و انحراف معیار) و آزمون تی‌تک نمونه‌ای تحلیل شده است.نتایج و بحث: طبق نتایج پژوهش، ابعاد روان‌شناسی محیطی به ترتیب از رتبه اول تا ششم شامل ادراکات محیطی، احساسات فردی، سلامت جسم و روان، توانمندسازی فردی، جهان فرهنگی - اجتماعی و محدوده و حریم شخصی در ماسوله معنادار شده‌اند و طبق آزمون تی‌تک نمونه‌ای، روان‌شناسی محیطی با میانگین اکتسابی 4.09 (بالاتر از 3) وضعیت مطلوبی در ماسوله دارد.نتیجه‌گیری: بر اساس یافته‌های پژوهش و شاخص‌های پراکندگی، تمام ابعاد روان‌شناسی محیطی در ماسوله بالاتر از میانگین جامعه بود. همچنین طبق نتیجه آزمون تی‌تک نمونه‌ای، میانگین اکتسابی تحقق اصول روان‌شناسی محیطی 1.09 بالاتر از میانگین و این یافته نیز حاکی از کیفیت مطلوب ماسوله از منظر روان‌شناسی محیطی است.