فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: فقدان «سرزندگی» نوعی فقر است که توسعه­ پایدار را تهدید می ­کند. بر این اساس، امروزه خلق و ارتقای «سرزندگی»، به ­عنوان یکی از مهمترین اهداف برنامه ­های توسعه ­ی شهری دنبال می­ شود. این در حالی است که «سرزندگی شهری» در عرصه نظری به­­ گونه ­ای مناسب مفهوم ­سازی نشده و یک مدل نظری ساختارمند و یکپارچه در ارتباط با آن­ به ­ویژه در مقیاس فضاهای شهری (به ­عنوان مهمترین کانون ­های تبلور سرزندگی شهری) تدوین نشده است. در عرصه­ داخلی نیز، با وجود انجام پژوهش ­های متعدد، به دلایلی از جمله کمی­نگری بیشتر این پژوهش ­ها و عدم درک یا پذیرش سرزندگی به مثابه «یک کل» شکاف نظری مورد اشاره پابرجاست. بر این اساس، ضرورت تبیین سرزندگی بر مبنای یک لنز نظری «کل­نگر» و مفهوم ­سازی مناسب آن بیش از پیش احساس می ­شود.روش تحقیق: پژوهش پیش ­رو با هدف مفهوم ­سازی سرزندگی در مقیاس فضای شهری، طی مطالعه ­ای نظری-بنیادی و بر مبنای روش تحلیل محتوای متون، به ­گونه ­ای ساختارمند به بررسی ادبیات نظری جهانی می ­پردازد و بر این مبنا، «ابعاد»، «معیارها» و «شاخص­ ها»ی سرزندگی شهری را در قالب یک مدل مفهومی تبیین می­ کند.نتایج و بحث: سرزندگی در مقیاس فضای شهری را  در قالب یک «مدل پویای سه­ سطحی»، می­ توان مفهوم ­سازی کرد. سطح اول دربردارنده­ 3 بُعدِ «کالبدی-محیطی»، «عملکردی-مدیریتی» و «ادراکی-معنایی»، سطح دوم شامل 15 معیار و سطح سوم مشتمل بر 55 شاخص(با قابلیت کمی ­سازی به­ منظور سنجش سرزندگی) به ­همراه «شاخص ­های زمینه ­ای» است. همچنین پویایی مدل پیشنهادی برمبنای توجه به عنصر «زمان» تعریف می ­شود.نتیجه ­گیری: بر مبنای یافته ­ها، هفت عامل کلیدی در تبیین سرزندگی شهری نقش دارند: 1) حرکت و پویایی، 2) رویدادها، 3) زمینه­­ ای برای بروز، 4) حضورپذیری، 5) تنوع شهری، 6) انرژی شهر و 7) زندگی فعال خیابانی. آفرینش سرزندگی شهری نیز در گرو توجه به دیالکتیک و رابطه میان سه عنصر «انسان»، «فضا» و «فعالیت» است. سرزندگی شهری، بر اساس مدل مفهومی پیشنهادی، دربردارنده­ «مجموعه ­ای از عوامل متعدد و به­ هم ­مرتبط» است. به­ بیان دیگر­، سرزندگی چتر جامعیتش را بر تمامی کیفیت ­های مرتبط با یک فضای شهری اعم از کالبدی، عملکردی و معنایی می ­گستراند. بر این اساس ضروری است از آن تحت عنوان «فرامفهوم» یا «مفهوم فراگیر» یاد شود. این «دیدگاه کل­ نگر» نسبت به سرزندگی شهری می­ تواند ابهامات و آشفتگی­ های نظری پیرامون آن را تحدید کرده و به انسجام ­بخشی مبانی نظری آن کمک نماید.