فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دین همواره به‌ عنوان یکی از ارکان اصلی مشروعیت و حاکمیت در ایرانِ پس از انقلاب اسلامی مطرح بوده است. از همین رو، تلاش‌های نظری و گفتمانی گوناگونی برای فهم، تبیین و بازخوانی دین شکل گرفته‌اند که در میان آنها دو جریان «اسلام سنتی» و «روشنفکری دینی» جایگاهی برجسته‌تر دارند. پژوهش حاضر با تمرکز بر آرای دو متفکر برجسته، یعنی آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی و استاد مصطفی ملکیان، به ‌عنوان نمایندگان شاخص این دو جریان، در پی پاسخ به این پرسش است که آنها بر اساس کدام مؤلفه‌ها اقدام به فهم دین کرده‌اند. روش پژوهش، کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون سه‌مرحله‌ای استرلینگ بوده و با بهره‌گیری از پاره‌گفتارها و آثار مکتوب این دو اندیشمند، مضامین بنیادین استنباط شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد در نگاه آیت‌الله مصباح، سه مؤلفۀ «ضرورت تبیین باورهای اعتقادی»، «جامعیت‌نگری در دین» و «تکلیف‌گرایی ایمان‌مدار» نقش محوری دارند. در حالی ‌که در اندیشۀ استاد ملکیان سه مضمون فراگیر «تغییرپذیری در معرفت دینی»، «عقلانی‌سازی باورهای دینی» و «اخلاق و معنویت به‌ عنوان بنیان دینداری» برجسته هستند؛ این تمایز نشان‌دهندۀ تفاوتی بنیادین در مبانی معرفت‌شناختی، روش‌شناختی و غایت‌گرایانۀ هر کدام از آنها نسبت به فهم دین است.