فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش، با هدف بررسی جایگاه مردم در نظام الهیاتی شیعه، قاعدۀ حسن و قبح عقلی و تأثیرات آن بر تبیین رابطۀ انسان با خدا، نبوت و امامت را تحلیل می‌کند. این مطالعه با رویکردی تحلیلی-توصیفی و با بررسی متون سنتی کلامی و تحلیل آرای متکلمان شیعه، نشان می‌دهد اگرچه موضوع جایگاه مردم در تراث کلامی شیعه به صورت پراکنده و کم‌رنگ مطرح شده است، قاعدۀ حسن و قبح عقلی به عنوان محوری اساسی، امکان بازخوانی و توسعۀ این موضوع را فراهم می‌آورد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد این قاعده طبق نظر مشهور متکلمان، با تأکید بر استقلال عقل در تشخیص حسن و قبح، انسان را به عنوان موجودی مختار، مسئول و دارای کرامت ذاتی در نظام الهیاتی شیعه معرفی می‌کند. این قاعده نه فقط رابطۀ انسان با خدا را بر مبنایی عقلانی و اخلاقی استوار می‌سازد، بلکه نقش مردم در پذیرش نبوت و امامت را نیز به گونه‌ای نظام‌مند تبیین می‌کند. این رویکرد ظرفیت زیادی برای توسعۀ مباحث الهیاتی معاصر در حوزه‌هایی مانند فلسفۀ اخلاق، انسان‌شناسی دینی و الهیات سیاسی دارد. نفی نژادپرستی، نظام طبقاتی، آریستوکراسی از ثمرات این دیدگاه است که از سوی دیگر، زیر بنای اصلی بحث مردم‌سالاری دینی خواهد بود. بر این مبنا، قاعدۀ حسن و قبح عقلی می‌تواند به عنوان چارچوبی نوین برای بازسازی و توسعۀ الهیات شیعه در مواجهه با چالش‌های فکری و فلسفی جهان معاصر دربارۀ نگاه به مردم و سیاست استفاده شود. این قاعده، با تأکید بر الهی‌بودن انسان، پلی میان سنت کلامی شیعه و مباحث مدرن در حوزه‌های فلسفۀ دین و الهیات تطبیقی ایجاد می‌کند.