روایت و نقد آگوستین بر مسیح‌شناسیِ آریوسی (با تأکید بر رسالۀ «دربارۀ سخن آریوسی‌ها و ردّ آن»)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، پردیس خواهران، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، پردیس خواهران، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران

doi
10.22108/coth.2025.143952.1954
چکیده

مسیحیت از آغازشکل­گیری خود پیوسته با بدعت­هایی روبه­رو بوده است که تهدیدی برای اعتقادات راست­کیش کاتولیک به حساب می‌آمدند. در این بین، آریوس به عنوان شخصیتی که نگاهی نو به مسیح و جایگاه او دارد چالشی برای کلیسای کاتولیک محسوب شده است. او معتقد بود مسیح زادۀ پدر است و از این رو، در ذات با او برابر نیست. وی این اعتقاد خود را بر پایۀ آیاتی از عهد جدید بنا نهاده است و دربارة آنها استدلال می‌کند. به اعتقاد متألهان مسیحی­ همچون آگوستین، این رویکرد آریوس سبب تخریب مبانی مسیحیت، به ویژه الوهیت مسیح می­شود. در این پژوهش، با تأکید بر «رسالۀ دربارۀ سخن آریوسی­ها و ردّ آن» که بخش نخست آن به مثابة منشوری آریوسی است، ابتدا به طور دقیق رویکرد آریوس دربارۀ مسیح را بر پایۀ آیاتی که به آنها تمسک می­جوید بررسی می‌کنیم و در ادامه با طرح انتقادات آگوستین به رویکرد وی، نشان می­دهیم چرا و چگونه آریوس با تکیه بر آیاتی از عهد جدید، هم­جوهریِ مسیح و خدا را نمی­پذیرد و مسیح را به مثابۀ مخلوق خداوندْ می­انگارد. در نهایت، انتقادات آگوستین به استدلال­های آریوسی­ها دربارة شخص مسیح را تحلیل و بررسی می‌کنیم و نشان خواهیم داد آنها فاقد وجاهت لازم برای پذیرش هستند و دشوارۀ آریوسی همچنان با وجود تلاش­های آگوستین برای سنت مسیحیت، امری بی‌پاسخ است.