تبیین مفاهیم فرایند طراحی شهری مبتنی بر رهیافت راهبردی و اولویتبندی کاربست آن در پروژههای طراحی شهری ایران
نویسندگان
1 دکتری شهرسازی، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استاد، گروه معماری و شهرسازی دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا.
doi
10.22061/jsaud.2022.8293.1949چکیده
چکیده: باوجود اقبال مجدد رهیافت راهبردی در اواخر دهه نود میلادی و اهمیت مفاهیم حاکم بر آن بهعنوان یک نظریه رویهای، تأثیر این رهیافت بر چگونگی پیمایش فرایند طراحی شهری بهروشنی تدقیق نشده است. براین اساس پژوهش حاضر تلاشی برای شناسایی معیارها و شاخصهای مؤثر بر پیمایش فرایند طراحی شهری مبتنی بر رهیافت راهبردی و اولویتبندی کاربست این مفاهیم در پروژههای طراحی شهری ایران است. بهمنظور دستیابی به اهداف مذکور ابتدا با استفاده از روش تحلیلی-توصیفی جریانهای مؤثر بر رهیافت راهبردی، مفاهیم اساسی این رهیافت و چگونگی کاربست آن در فرایند طراحی شهری در قالب چارچوب ارزیابی تدقیق شده است. چارچوب ارزیابی پیشنهادی با تدوین معیارها و شاخصهای مؤثر بر پیمایش فرایند، زمینه را برای تحلیل کیفی محتوای پروژههای منتخب و اولویتبندی شاخصها و معیارهای پژوهش در نرمافزار SPSS 26 و با استفاده از آزمون فریدمن فراهم میآورد. یافتههای پژوهش نشان میدهد معیارهای مشارکت عمومی و مناسبات قدرت و شاخصهای مرتبط با آن، کمترین اهمیت را داراست، که این امر خود به سبب اشتراک برخی از شاخصها با شاخصهای معیارهای زمینهگرایی، انعطافپذیری، مسألهگرایی و مداخلهچندسطحی به کاهش امتیاز معیارهای مذکور نیز انجام شده است. برداشت نخبهگرایانه حرفهمندان از مفهوم مشارکت و مناسبات قدرت باعث شده این دو معیار تنها در سطح گفتار در پروژهها لحاظ شده و کاربست شاخصهای تبیینکننده آنان عملا مغفول باقی بماند. براین اساس باوجود حضور مفهوم مشارکت عمومی در پروژههای طراحی شهری ایران، به دلیل فقدان فرایند یادگیری اجتماعی و عدم توجه به مناسبات قدرت و نقش غیر قابل انکار آن در هدایت فرایند طراحی شهری، شاخصهای تبیینکننده این دو مفهوم با چالشهای اساسی برای کاربست در پروژههای منتخب روبرو شده است و فرایند طراحی شهری را تنها به جنبههای علمی و تکنوکراتیک فضا محدود نموده و جنبههای اجتماعی و دموکراتیک فضا را مورد توجه قرار نداده است.
