فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

باستان‌شناسی اجتماعی، شاخه‌ای از باستان‌شناسی است که داده‌ها را از منظر جامعه‌شناسی مورد بحث قرار داده و ساختار اجتماعی، رفتار اجتماعی و روند تکامل جوامع گذشته را مطالعه می‌کند؛ این شاخه، هم‌چنین به تحلیل و تفسیر نظام‌های اجتماعی گذشته براساس بقایای مادی برجای مانده از آن‌ها می‌پردازد. در مورد گورستان‌ها  این گرایش باستان‌شناسی، مجال بحث بیشتری دارد؛ چراکه گورستان‌ها به نوعی آینۀ تمام نمای عصر خود هستند. در عصر آهن به‌دلیل رواج تدفین گورستانی در اکثر مناطق ایران، بحث‌های مربوط به نوع اجتماع، اعتقادات و مذهب مردمان آن عصر نیز قوت می‌گیرد. در این گورستان‌ها، ساختار چینش قبور و اشیاء درون آن‌ها دارای مفاهیم و نمادهایی است که می‌تواند بخشی از ابهامات موجود درخصوص فرهنگ مردمان عصر آهن را برطرف کند. گورستان عصر آهن مسجد کبود (با نام محلی «گؤی مچید»)، یکی از مهم‌ترین این گورستان‌هاست که داده‌های مطالعاتی این پژوهش بر کاوش‌های این گورستان استوار است. این محوطه برای اولین‌بار در سال 1378 ه‍.ش. توسط معتمدی و از سال 1379 تا 1382 ه‍.ش. به‌مدت چهار فصل توسط نگارندۀ اول، مورد کاوش قرار گرفت و درمجموع 108 گور طی این کاوش‌ها مطالعه شده است. پرسش‌های پژوهش عبارتنداز: نشانه‌های وجود رتبه‌بندی یا طبقات اجتماعی در گورستان عصر آهنی مسجد کبود تبریز چیست؟ فرضیۀ مطرح شده این است که تفاوت در ساختار معماری قبور از نظر فرم و مصالح، تنوع و تعدد اشیاء و نحوه چیدمان آن‌ها در داخل گور از نشانه‌های موجود جهت طبقه‌بندی نسبی رتبه‌های اجتماعی در این گورستان است. در این پژوهش،‌ تلاش گردیده با توجه به تنوع ساختاری قبور در فرم و مصالح و هم‌چنین اشیاء تدفینی به مطالعۀ تمایزات اجتماعی افراد دفن شده، پرداخته شود. مقایسۀ ساختار و گورآوندهای قبور نشان می‌دهد، با توجه به این‌که در کنار اجساد برخی از قبور از اشیاء تدفینی شأن‌زا و هم‌چنین اشیاء تدفینی ساده استفاده شده درحالی‌که در برخی از قبور هیچ شیئی قرار داده نشده و حتی گاه، سازه‌ای برای آن‌ها تعبیه نشده است؛ لذا می‌توان بر این‌اساس به رتبه‌بندی نسبی موقعیت اجتماعی اجساد پرداخت و یا به معیارهایی که برای تعیین رتبۀ افراد در زمان زندگی به‌کار می‌رفته‌اند، اشاره کرد.