فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

معماری تاریخی ایران دارای روش‌هایی ارزشمند در بهره‌گیری از نور طبیعی در بناها است که یکی از این روش‌ها، استفاده از حیاط مرکزی در ساختار معماری می‌باشد. بنابراین نیاز است که خصوصیات موثر بر بهره‌مندی بنا از نورطبیعی، از قبیل هندسه و تناسبات مورد بازشناسی قرار گیرد. مقاله حاضر در رویکردی کمی و با روش پژوهش تشریحی (تبیینی) با بیان اصول و قواعد هندسی و تناسباتی مرتبط با حیاط مرکزی مانند «شکل هندسی، طول، عرض، ارتفاع و نسبت‌های ویژه R_1=محیط/ارتفاع و R_2=عرض/طول، SAR=عرض/ارتفاع، مرز آسمان و زاویه‌ دیده‌شدن آسمان نسبت به بازشو و تأثیر آن‌ها بر عملکرد نوری»، ساختاری مقایسه‌ای را برای ارزیابی حیاط مرکزی در نمونه‌های موردی شکل می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد هندسه‌ غالب حیاط‌ها، مستطیل و مربع با پخ در گوشه‌ها است؛ مقادیر تناسباتی R_1 و R_2 از کمینه پیشنهادی برای نورگیری مناسب فضاها بیشتر هستند؛ مرز دیده‌شدن آسمان در اغلب موارد از عمق فضاها بیشتر بوده، همچنین SAR و زاویه‌ دید بازشوها به آسمان، متناسب با عملکرد فضاها است. در نتیجه، در خانه‌های کاشان، تأمین نور فضاها نسبت به عملکرد اقلیمی آن، از اولویت بیشتری برخوردار بوده و فضاهای مجاور حیاط در بیشتر روز از روشنایی طبیعی و تقریباً یکنواختی با عمق نفوذ نور مناسب بهره‌مند هستند. ازسویی، حیاط‌ها قادر به تأمین ضریب نور روز بیشتر از 1.5ـ3 برای فضاهای مجاور هستند که بیانگر تبعیت هندسه، تناسبات و مقیاس فضایی آن در راستای نورگیری مناسب برای این خانه‌ها است.