چالشهای حقوق مؤلف و حقوق مرتبط در آثار تولیدی هوش مصنوعی با استفاده از دادههای تعلیمی
نویسندگان
1 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
2 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
doi
10.22059/jolt.2026.406013.1007433چکیده
تحولات فناوریهای مولد هوش مصنوعی، چارچوبهای سنتی حقوق مالکیت فکری را با چالشهای نوینی مواجه کرده است. استفاده از دادههای مشمول حق مؤلف و حقوق مرتبط در آموزش مدلهای مولد نشان میدهد که قوانین موجود، بهویژه در حوزهی حقوق مرتبط، قادر به پاسخگویی به پیچیدگیهای عملی نیستند. این پژوهش با بررسی تطبیقی حقوق آمریکا، اتحادیه اروپا، انگلستان و ایران، تحلیل میکند که خلأهای قانونی، فقدان حمایت روشن از اجراکنندگان و تولیدکنندگان آثار و نبود مکانیسمهای مؤثر برای احراز نقض حقوق مولف و مرتبط در فرآیند آموزش مدلهای مولد، موجب ایجاد عدم قطعیت حقوقی در استفاده از دادههای تعلیمی شده است. یافتهها نشان میدهد که به منظور همسان سازی حمایت از دادههای تعلیمی و آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی، بازنگری قانونی و تدوین چارچوبهای مشخص در ایران ضروری است و اتخاذ راهکارهای سیاستی مبتنی بر تجارب بینالمللی میتواند این خلأها را جبران کند.