چالش‌های حقوق مؤلف و حقوق مرتبط در آثار تولیدی هوش مصنوعی با استفاده از داده‌های تعلیمی

نویسندگان

1 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

3 گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

doi
10.22059/jolt.2026.406013.1007433
چکیده

تحولات فناوری‌های مولد هوش مصنوعی، چارچوب‌های سنتی حقوق مالکیت فکری را با چالش‌های نوینی مواجه کرده است. استفاده از داده‌های مشمول حق مؤلف و حقوق مرتبط در آموزش مدل‌های مولد نشان می‌دهد که قوانین موجود، به‌ویژه در حوزه­ی حقوق مرتبط، قادر به پاسخگویی به پیچیدگی‌های عملی نیستند. این پژوهش با بررسی تطبیقی حقوق آمریکا، اتحادیه اروپا، انگلستان و ایران، تحلیل می‌کند که خلأهای قانونی، فقدان حمایت روشن از اجراکنندگان و تولیدکنندگان آثار و نبود مکانیسم‌های مؤثر برای احراز نقض حقوق مولف و مرتبط در فرآیند آموزش مدل‌های مولد، موجب ایجاد عدم قطعیت حقوقی در استفاده از داده‌های تعلیمی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که به منظور همسان ‌سازی حمایت از داده‌های تعلیمی و آثار تولید شده توسط هوش مصنوعی، بازنگری قانونی و تدوین چارچوب‌های مشخص در ایران ضروری است و اتخاذ راهکارهای سیاستی مبتنی بر تجارب بین‌المللی می‌تواند این خلأها را جبران کند.