تحلیل شمایلنگارانه نقوش تزیینی در مسجد گنجعلیخان کرمان
نویسندگان
1
2
doi
10.22103/jis.2026.27069.2852چکیده
«مسجد گنجعلیخانِ کرمان» اگرچه واجد فضایی معنوی و روحانی بوده و عبادتگاه عرفانیِ پرجاذبهای است، اما با ظاهرِ اغلبِ مساجد، به لحاظ کاربرد رنگها و نقوش تزیینی تفاوت دارد؛ تا جایی که بعضی نقوش با عرف مسجدسازی و تزیینات آن مغایر است. هدف مقاله حاضر شناسایی، معرفی و تحلیل تزیینات، و بررسی دلایل بهکارگیری نقوش و رنگهای غیرمتعارف در نقوش و کتیبههای این مسجد است. درواقع مسئله این پژوهش، جستجوی ویژگیهای خاص تزیینات این بنا و علل ایجاد چنین آرایههایی در آن بوده است. روش تحقیق توصیفیتحلیلی با رویکرد «آیکونولوژی» و در زمره روشهای تحقیق کیفی است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسشهاست: 1-عناصر بصری بکار رفته در تزیینات مسجد گنجعلیخان کرمان، چه ویژگیها و تفاوتهایی ـ با توجه به آنچه در تزیینات مسجد معمول است ـ دارند؟ 2- هدف، انگیزه و بستر خلق چنین اثری در بهکارگیریِ رنگها، مواد و نقوش غیرمعمول چه بوده است؟ در تزیینات معماری مساجد، نقوش تعینپذیر با محدودیتهای شرعی و فقهی مواجهاند؛ این یک قاعده کلی است که بهندرت نادیده گرفته میشود. اما در این مسجد این گونه نقوش بهکار رفتهاست. نتیجه تجزیهوتحلیل نقوش و نمادهای این بنا آن است که گنجعلیخانِ معتقد به تشیع دوازدهامامی و شیفته ائمه این مذهب خصوصاً امام هشتم علیهالسلام، امر به احداث مسجدی زیبا و منحصربهفرد در گوشه مجموعه تاریخی شهر کرده، که تجلی و جلوهگاه آن شیفتگی، و به مثابه یک اثر هنری شیعی است؛ و نقوش تعینی با کارکردی نمادین، در کنار دیگر عناصر بصری در خدمت این هدفِ پدیدآورنده هستند
