تحلیل نشانهشناختی الگوهای تکرارشونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوراننامه در پرتو نشانه شناسی رولان بارت
نویسندگان
1 دانشگاه آزاد اسلامی
doi
10.22103/jis.2026.25666.2750چکیده
شخصیت حضرت علی (ع) در تاریخ اسلام، به ویژه در مذهب شیعه، به عنوان نماد شجاعت، عدالت و معنویت، همواره در متون دینی و آثار هنری بازنمایی شده است. خاوراننامه ابن حسام خوسفی، به عنوان یکی از آثار مهم نگارگری ایرانی، تصویری پررمز و راز از این شخصیت مذهبی ارائه میدهد. در این پژوهش با هدف پاسخ به این سؤال که الگوهای تکرار شونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوراننامه چگونه از طریق سازوکارهای نشانهشناختی به تثبیت معناهای ضمنی و اسطورهای میانجامند؟، به تحلیل این الگوها پرداخته است. از این رو چگونگی تأثیر الگوهای تکرار شونده در بازنمایی صفات بارز حضرت علی (ع) مورد مطالعه قرار گرفت. این پژوهش با استفاده از روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، دادهها را از طریق منابع کتابخانهای شامل کتب و مقالات مرتبط با نگارگری ایرانی و تحلیل نسخه خطی خاوراننامه در موزه کاخ گلستان گردآوری کرده است. از این اثر 74 نگاره از مجموع ۱۱۵ به صورت هدفمند و بر پایه الگوی تکرارپذیر پیکره حضرت علی (ع) و با تأکید بر پوشاک به عنوان بخشی از نمایش پیکره آن حضرت انتخاب شد نتایج حاصله نشان داد که تکرار الگوهای پیکره حضرت علی (ع) علاوه بر حفظ انسجام بصری آثار، به فرآیند اسطورهسازی و تثبیت معنای دینی و فرهنگی کمک کردهاند. این الگوها از طریق دلالتهای ضمنی و فرهنگی، شخصیت حضرت علی (ع) را به نمادی فرهنگی-مذهبی تبدیل کرده و معانی دینی را در ذهن مخاطب بهطور طبیعی تثبیت کردهاند.
