واکاوی حرمسرا؛ گمشده‌ی معماری سلطنتی ایران، در دوره قاجار

نویسندگان

1

2 دانشگاه آزاد اسلامی

3 دانشگاه کاشان

4 دانشگاه کاشان

doi
10.22103/jis.2026.25768.2759
چکیده

با مطالعه تاریخ می‌توان نقش پررنگ و حائز اهمیتی که زنان به ویژه، زنان درباری به طور مستقیم و یا غیر مستقیم در وضعیت اجتماعی و سیاسی جامعه خویش داشته‌اند را دریافت. ب این پژوهش با ماهیت اکتشافی، از روش تفسیری-تاریخی با مطالعه سفرنامه‌ها و متون تاریخی، در جهت پاسخگویی به چگونگی سیر تحول معماری حرمسراها و همچنین یافتن اجزا آن در کاخ‌های سلطنتی، به بررسی ساختار حرمسرا در معماری و کاخ‌های سلطنتی ایران در دوره قاجار و واکاوی این مفهوم به عنوان یک عنصر معماری می‌پردازد. مطالعات نشان می‌دهد که معماری و اجزا تشکیل دهنده‌ی حرمسرای پادشاهان قاجار غالبا متاثر از ساختار اجتماعی و سلسله مراتب حاکم در میان ساکنین آن و همچنین متاثر از دیدگاه جامعه‌ی آن زمان نسبت به زنان بوده است. بدین صورت که هرچه اعتبار زنی در نزد شاه بالاتر بود، رفاه و شکوه دستگاه و عمارت وی در اندرونی نیز بیش از سایرین بوده و به دنبال آن افراد تحت خدمت و اجزای وابسته به عمارت آن زن، چون حمام، حیاط مخصوص و... نیز افزون بر سایرین شکل می‌گرفت، در حالیکه خارج از این طبقه بندی‌ها در میان سایر زنان توزیع یکسانی از امکانات و شرایط زندگی حاکم بوده است.