فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از متون معتبر فارسی دارایی انشائی روان سفرنامه ناصرخسرو است حاوی اطلاعاتی در زمینه معماری و شهرسازی بلاد و سرزمین‌هایی که وی به آنجا سفر کرده بود. ناصرخسرو از دانش معماری و شهرسازی به معنای امروزی مطلع نبود؛ اما در معرفی شهرها، قصبات، ابنیه و مسافت‌های برون شهری و درون شهری با واحدهای اندازه‌گیری مشخص، با تبحری خاص انشاءمی‌کرد. در عصر وی ارتباطات میان‌فرهنگی معاصر وجود نداشت، اما نشانه‌هایی از نوعی سیستم ارتباطات میان‌فرهنگی مرتبط با معماری و شهرسازی در سفرنامه می‌توان یافت که امکان سفر به شهرها یا اماکن مختلف را برای مردم آن عصر امکان‌پذیر می‌کرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین و نمود قسمتی از این ارتباطات میان‌فرهنگی انشاءشده در سفرنامه براساس واحدهای اندازه‌گیری ذکرشده در بالا انجام گرفت. مقاله به شیوه توصیفی و تحلیلی تنظیم شده، با روش کنابخانه‌ای به جمع‌آوری داده‌ها و اطلاعات پرداخته و با روش استدلال عقلی و نقلی سعی کرده به پرسش‌های پژوهش پاسخ دهد. این پژوهش نشان داد ناصرخسرو با واحدهای اندازه‌گیری درجه (درجات)، قامت مَرد، پایه، میل، گز، انگشت، شِبِر، فرسنگ و مانند اینها مسافات و ابعاد را معرفی کرده است. واحد اندازه‌گیری «فرسنگ» با بیشترین و واحد اندازه‌گیری «میل و پایه» با کمترین بسامد در سفرنامه استفاده شده بود. بررسی معنایی و مصداقی این واحدها از روش انتقال اطلاعات جغرافیایی، ارتباطات تجاری و ارتباطات فرهنگی در عصر ناصرخسرو پرده بر داشت. واحدهای اندازه‌گیری مسافت و ابعاد نقش مهمی در انتقال اطلاعات و برنامه‌ریزی سفرها در عصر ناصرخسرو داشته که می‌توان گفت به‌عنوان بخشی از سیستم ارتباطات غیرمستقیم عمل می‌کردند.