فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این جستار، به فرضیۀ پیوند «درفش کاویانی» با «زایچه»های نجومی پرداخته می‌شود؛ پیوندی که نقشِ اخترشناختی فریدون را در سنت‌های اسطوره‌ای و آیینی ایران باستان، نمایان می‌سازد. فرضیۀ اصلی این پژوهش آن است که فریدون، درفش کاویانی را نه صرفاً به عنوان فال نیک و خوش‌یمنی، بلکه به عنوان زایچه‌ای به‌کار می‌گیرد؛ که در آن، سرنوشت پادشاهی خویش و ضحاک را پیش‌گویی می‌کند. همانندی‌های بصری میان «زایچه»های نجومی و «درفش کاویانی» فراتر از یک تصادف ساده‌اند و این فرضیه را تقویت می‌کند که درفش کاویانی در سنت‌های ایران باستان، نه تنها نماد قیام و پیروزی، بلکه تجسمی از نظم کیهانی و زایچۀ مقدس بوده است. هدف این تحقیق، بازشناسی لایه‌های کیهان‌شناختی درفش کاویانی و تبیینِ پیوند آن با نگرش نجومی و تقدیری ایران است. این پژوهش با رویکرد میان‌رشته‌ای و روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. منابع اسطوره‌ای، دینی و تصویری مربوط به درفش کاویانی و زایجه، گردآوری و تحلیل شده‌اند، تا همانندی‌های ساختاری و نمادین آن‌ها شناسایی شود. یافته‌ها بیانگر آن است که ساختار ستاره‌گون و چلیپاییِ درفش کاویانی با طرح ضربدری-چلیپاییِ زایچه، هم‌خوانی دارد و از پیوندی اخترشناختی در پیدایش این نماد خبر می‌دهد. همانندی در محور مرکزی، نظم شعاعی و تقسیم‌بندی دوازده‌گانه، همراه با شواهد متنی دربارۀ نقش فریدون به‌ عنوان شاه و ستاره‌شناس، نشان می‌دهد که درفش کاویانی بازتابی نمادین از زایچۀ کیهان و تجلی فرّه ایزدی او بوده است. افزون بر این فریدون نقش تعیین‌کننده‌ای در سامان‌دهی این نمادها داشته و کنش‌هایش بر مبنای نظم نجومی انجام می‌گرفته است.