فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

خراسان بزرگ و خراسان سیاسیِ امروز ایران از دیرباز تاکنون بخش مهمی از تحولات تاریخی و فرهنگی بشری را رقم زده است. شهر نیشابور در سیر تاریخی خود موقعیتی ویژه‌ داشته و یکی از مهم‌ترین مراکز سیاسی و اقتصادی و فرهنگی در شرق جهان اسلام بوده است. نیشابور به اتکای موقعیت تاریخی و طبیعی، از دورۀ ساسانی تا پایان دورۀ قاجار، باوجود فجایع فراوانی که بر آن وارد شد هرگز از حیات باز نایستاد و ازطرف شرق به غرب گسترش یافت و شواهد آن‌را بر گسترۀ وسیعی به‌جای گذاشت. وابستگی تنگاتنگ شهر و روستا و اهمیت زراعت و دامپروری، در معیشت منطقه از دیرباز ازجمله ویژگی‌های پهنه نیشابور بوده است. کهن‌دژ نیشابور، هستۀ اولیۀ شکل‌گیری شهر ساسانی و مرکز حکومتی نیشابور از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. یکی از اولین مجموعه‌های جانوری کهن‌دژ از کاوش هیأت مشترک ایران و فرانسه در سال‌های 1384 و 1385 به‌دست آمده است. در این کاوش‌ها 2.470 قطعه استخوان به‌دست آمد که با رویکرد پژوهش‌های باستان‌جانورشناختی برای اولین‌بار مطالعه و نتایج آن در این مقاله بررسی شد. بخش عمدۀ این بقایا مربوط به سده‌های نخستین دوران اسلامی تا پیش از تهاجم مغول بوده و بخش اندکی، با استناد به نتایج آزمایش‌های سن‌سنجی مطلق، متعلق به دورۀ ساسانی و پیش از آن است. هدف از نگارش این مقاله، بررسی بقایای جانوری کهن‌دژ بر‌اساس مطالعات باستان‌جانورشناسی و استفاده از منابع مکتوب برای شناخت بهتر اقتصاد معیشتی این شهر در دوران اسلامی، به‌ویژه تا تهاجم مغول است. علاوه‌بر این، تلاش شد تا گونه‌های مورد بهره‌برداری در شهر‌کهن نیشابور چه در تغذیه و چه در شبکۀ حمل‌و‌نقل درون‌منطقه‌ای و برون‌منطقه‌ای شناسایی شود. نتایج نشان می‌دهد که گوسفند و سپس بز در درجۀ اول اهمیت قرار داشته و از پشم گوسفند طی سده‌های دوم تا ششم هجری‌قمری در تولید منسوجات بهره‌وری می‌شده است.