نگاهی به ردیهنویسی بر مسیحیت در حوزۀ آذربایجان
نویسندگان
1 استادیار گروه ادیان و عرفان، دانشگاه تهران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد ادیان و عرفان، دانشگاه تهران
doi
چکیده
ردّیهنویسی متکلمان مسلمان بر مسیحیت، تاریخی به درازای اولین مواجهات این دو دین دارد. در قرون اخیر، همسویی مبلغان مسیحی با استعمار و تشدید فعالیتهای تبلیغی ایشان، به واکنش جدی علمای مسلمان انجامید. این پدیده در ایران؛ به ویژه از زمان قاجار (150سال اخیر) به بعد نمود خاصی پیدا میکند و ما شاهد آثاری از متکلمان مسلمان هستیم که در برابر تبشیر و تبلیغ مسیحیت ردّیههایی نوشتهاند. از میان مناطق مختلف جغرافیایی ایران که در آنها آثاری در این زمینه به نگارش درآمده است، میتوان ناحیهای را با عنوان «حوزۀ آذربایجان» درنظرگرفت و حتی میتوان گفت که در ردّیهنویسی، این حوزه در ایران فعالتر از سایر مناطق بوده است. در این مقاله زندگی و آثار ردّیهای ردّیهنگارانی، چون: محمدصادق فخرالاسلام، حاجمیرزا نجفعلی دانش تبریزی، یوسف مجتهد تبریزی، غلامحسین توتونچی صراف تبریزی، حسین حسینی، ملقب به رومی میاندوآبی، اسماعیل قرهباغی، سیدحسین عربباغی و علی آلاسحاق خوئینی بررسی شدهاند. همچنانکه خواهد آمد، موقعیت جغرافیایی این حوزه و وجود فرقههای مختلف مسیحی در آن و بروز شخصیتهای تأثیرگذاری، چون: فخرالاسلام، صنعت عظیم چاپ، تألیف کتاب میزانالحق به قلم میسیونر پروتستانی فاندر و در نهایت، روشنگری و بیداری دینی و علمی متکلمان مسلمان و ... زمینهها و بسترهای خلق این آثار بودهاند.
