نقش آیت‌الله بروجردی در مواجهه با دگرسازی گفتمان سلفی در جهان اسلام

نویسندگان

1 دانشگاه آیت الله بروجردی

doi
10.22034/ipr.2026.557139.2332
چکیده

همزمان با دوره مرجعیت آیت‌الله العظمی بروجردی (ره) گفتمان سلفی‌گری که ریشه در اندیشه‌های ابن تیمیه و محمد بن عبدالوهاب داشت، در بخش‌هایی از جهان اسلام بازتولید شد. گفتمان مذکور، به جای تمرکز بر دگر خارجی که جریان سلطه‌گر غربی بود، تشیع را دگر اصلی خود تعریف می‌کرد. ولی آن مرجع جهان تشیع، جریان ضد شیعی در جهان اسلام را هوشمندانه مدیریت کرد و جهان اسلام را به سمت وحدت و همسویی پیش برد. هدف این مقالله واکاوی و تبیین چگونه نقش آفرینی آیت‌الله العظمی بروجردی(ره) در مواجهه نرم و ساختاری با جریان سلفی‌گری است. از اینرو سوال اصلی مقالله عبارتست از:« آیت‌الله العظمی بروجردی(ره) چگونه مانع دگرسازی تشیع توسط گفتمان سلفی شد؟» فرضیه مقاله اینگونه صورت‌بندی شده است: «آیت‌الله العظمی بروجردی (ره) با استناد به حدیث ثقلین و برجسته‌سازی اشتراکات عقیدتی و عملی مذاهب مختلف اسلامی، با اندیشه تقریب مذاهب، مانع برجسته‌سازی اختلاف‌نظرهای جزیی جریان سلفی علیه تشیع شدند ». نتیجه اقدامات ایشان بویژه فقه تقریب موجب همزیستی تشیع و اهل تسنن بود و به این صورت بسترهای دگرسازی گفتمان سلفی‌گری علیه تشیع را با ارتباطات بسیار نزدیک با مرجعیت فکری- دینی الازهر برای چندین دهه به حداقل رسید.اهمیت اقدامات نهادی و ساختاری آیت الله بروجردی ، وقتی مشخص شد که گفتمان سلفی تکفیری به کانون تهدید برای جهان اسلام و امنیت بین المللی تبدیل شد.