جایگاه سیاسی وراثت معنوی در اندیشه سیاسی اسلام

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

doi
10.22034/ipr.2025.491163.2213
چکیده

وراثت انسان از آباء و اجداد خود، منحصر به وراثت در مادیات نیست. می‎توان ابعاد معنوی برای وراثت قائل شد که این ابعاد، آثار سیاسی-اجتماعی به بار می‎آورند. هدف از این پژوهش، بررسی و تحلیل جایگاه سیاسی وراثت معنوی در آموزه‎های اسلام است. مسئله اصلی این پژوهش عبارت است از اینکه: «بر اساس آموزه‎های اسلام، وراثت معنوی، چه سهمی در اثرگذاری‎های سیاسی-اجتماعی دارد»؟ برای پاسخ به این سؤال تلاش شده است با رویکرد استقرایی به جستجو در آیات، روایات و ادله عقلی بپردازیم و داده‎های به‎دست‎آمده را با روش کیفیِ اجتهادی مورد ارزیابی قرار دهیم. یافته‎ها نشان می‎دهد که انتخاب سلسله نبوت از خانواده حضرت ابراهیم† و انتخاب سلسله امامت از خانواده حضرت محمدˆ، سیره حکومتی پیامبرˆ و امیرالمؤمنین† در تکریم صاحبان وراثت معنوی و ادله عقلی فراوان، گویای این است که انسان‎ها همان‎گونه که می‎توانند فضایلی را اکتساب نمایند، بخشی از این فضایل را می‎توانند از نیاکان خود، به ارث برند؛ بنابراین، فردگرایی افراطی غلط بوده و در اثرگذاری‎های سیاسی-اجتماعی، نمی‎توان نقش وراثت معنوی را در شکل‎گیری شخصیت و توانمندی‎های سیاسی افراد نادیده گرفت. شکل‎گیری شخصیت و توانمندی افراد، برخلاف وراثت معنوی آن‎ها، به‎شدت سخت می‎باشد.