فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اژدها موجودی مشترک در اسطوره، حماسه و قصّه‌های عامیانۀ ایرانی است که خاستگاه ظهور و بروز آن باورهای اساطیری و حماسی است و در اندیشه و خیال عامّه نیز پرورش یافته‌است. اژدها هم در آثار اساطیری و حماسی و هم در افسانه‌ها و قصّه‌های عامیانه ظهور می‌یابد. این پژوهش انگارۀ اژدها را در مجموعۀ چهار جلدی قصّه‌های ایرانی انجوی شیرازی به شیوۀ توصیفی- تحلیلی کاویده است. هدف از این پژوهش، شناخت ویژگی‌های ظاهری، خوراک، زیستگاه و رفتارشناسی اژدها در قصّه‌های عامیانه است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که انگارۀ اندام‌وار اژدها، خوراک و زیستگاه وی در قصّه‌های عامه و باورهای حماسی و اساطیری هم‌پوشانی چشمگیری دارد. رویارویی اژدها و قهرمان بن‌مایه‌ای اساطیری- حماسی است که ریشه در نبرد میان خیر و شر دارد. در این نوشتار، با رفتارشناسی اژدها نشان داده‌است گاهی اژدها کنش‌ها و رفتارهایی در قصّه‌های مورد مطالعه دارد که نمی‌توان این موجود را شریرِ محض دانست، اگرچه بیشتر اژدها با کنش‌هایی ویرانگر ظاهر و در نبرد با قهرمان قصّه نابود خواهد شد. این کنش‌های مخرّب در قصّه‌های ایرانی عبارت از: شکار، نبرد با قهرمان، محاصرۀ آب، گرفتن قربانی و افسون‌گری. سرنوشت و سرانجام اژدها در قصّه‌ها با کنش-های مخرّب، انفعالی و یا سازنده‌اش تناسب دارد.