جستجوی عدالت معاوضی و واقعی، و اراده باطنی در بیع شرط (مطالعه تطبیقی در فقه اسلامی و حقوق معاصر)
نویسندگان
1 استاد دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران
2 دانشآموخته دکتری حقوق خصوصی دانشگاه مفید
doi
چکیده
اصل عدالت رئالیستی و معاوضی و اصالت ارادة باطنی از اصول مبنایی حقوق قراردادهای مدرن و دارای اهمیت فوقالعاده در اندیشة حقوقی و قضایی معاصر و راهگشا در موارد مشکل میباشند. این تحقیق به تطبیق این اصول بر یکی از موارد دشوار و بحثانگیز حقوق قراردادها در کشورمان، یعنی بیع شرط میپردازد. تلاش شده با تحلیل سه دیدگاه مهم در حکم این معامله، بین این دیدگاهها به نفع عدالت واقعی و عینی، سازش برقرار شود. این فرضیه مطرح شده که نظریۀ صحت بر ماهیت طبیعی بیع شرط حمل شود که با اقتضای عدالت ایدهآلیستی و نگاه فورمالیستی قابل انطباق است و نظریۀ بطلان ناظر به صورت انحراف آن از اصل عدالت معاوضی و ارادۀ باطنی مشترک، دانسته شود. امکان احراز قضایی قصد واقعی، به واسطه امارات و اصول، از نظر فقهی تبیین گردیده که مقتضای عدالت رئالیستی و واقعی در موارد دشوار و قابل ترجیح بر مبنای مکتب تحققی در حقوق قراردادها میباشد. هدف این است که، از حکم طبیعت اولیۀ این معامله و اصل آزادی اراده، به عنوان ابزاری برای تحمیل قراردادهای ناعادلانه بر علیه طرف آسیبپذیر قرارداد استفاده نشود.