بازسازی مفهوم تهدید امنیتی بر اساس آموزه‌های اسلامی

نویسندگان

1 دانشیار پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق علیه السلام

doi
10.22034/ipr.2025.505220.2237
چکیده

در مکاتب مختلف امنیتی، تهدیدات بر اساس بنیان‎های معرفتی خاص هر مکتب، تعریف و صورت‎بندی شده‎اند. این ساختاردهی مفهومی، امکان تحلیل عمیق‎تر و ارائه راهکارهای مؤثرتر برای مقابله با تهدید امنیتی می‌دهد. هدف اصلی این پژوهش بازسازی مفهوم تهدید امنیتی بر اساس آموزه‎های اسلامی است. پرسش این است که چگونه می‌توان با استفاده از آموزه‎های اسلامی، ادبیات تهدیدات امنیتی را بازسازی کرده و یک ساختار نوین و جامع برای تحلیل و مدیریت تهدیدات امنیتی ارائه داد؟ یافته‌های پژوهش بر اساس روش تحلیل مضامین، بیانگر شناسایی ۱۳۰ شاخص در قالب ۱۰ مؤلفه: ماهیت تهدید، انواع تهدید، سطوح تهدید، عوامل و منابع تهدید، بازیگران تهدید، آماج تهدید، محیط تهدید، ابزارهای تهدید، شیوه‎های اعمال تهدید و کنترل و مهار تهدید است. درنهایت، این ده مؤلفه به سه بعد چیستی، چرایی و چگونگی دلالت دارند. نتایج پژوهش حاکی است که ادبیات تهدید در آموزه‎های اسلامی، با تکیه بر ابعاد چیستی، چرایی و چگونگی، چارچوبی جامع و متمایز از مکاتب امنیتی غرب ارائه می‎دهد. این تمایز ریشه در تفاوت‎های بنیادین در هستی‎شناسی، انسان‎شناسی و ارزش‎شناسی اسلامی دارد که درک عمیق‎تر و کاربردی‎تری از تهدیدات را ممکن می‎سازد.