چارچوبی تئوریک برای خوانشی قرآنی از سیاست خارجی عزت‎طلب با تأکید بر سوره توبه

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری.

2 استادیار علوم سیاسی گروه معارف اسلامی دانشگاه مازندران (نویسنده مسئول).

doi
10.22034/ipr.2025.479677.2185
چکیده

اکثر نظریات روابط بین‎الملل صرفاً باهدف کسب «قدرت»، «امنیت» و «ثروت»، بدون توجه به «کرامت نفس و عزت‎طلبی» صورت‎بندی شده‎اند. اگر عزت‎طلبی را به‎عنوان یکی از ثابتات اصول سیاست خارجی اسلام مفروض بگیریم، سؤال اصلی پژوهش پیش‎رو بر این اساس شکل گرفته است که با تأمل در آیات سوره توبه، آیا به‎جز کسب «قدرت»، «ثروت» و «امنیت» در نظریات غربی، مفاهیم دیگری همچون «عزت‎جویی و منزلت‎طلبی» نیز به‎منظور تبیین سیاست خارجی و فهم روابط بین‎الملل، قابلیت استخراج دارند؟ مقاله حاضر در پی اثبات این فرضیه است که می‎توان مفهوم عزت‎طلبی را به سه مؤلفه «محدودیت خودخواسته در منازعات»، «اولویت هویت» و «منزلت‎جویی» تبدیل و آن‎ها را در سوره توبه، نشانی از «عزت‎جویی و منزلت‎طلبی»، به‎عنوان اصول ثابت سیاست داخلی و خارجی اسلامی دانست. اهمیت بحث بازمی‎گردد به این مهم که در سال‎های اخیر با توجه به نقشِ راهبری و هدایت‎گری سازه‎های تئوریک سیاسی در استراتژی‎های ملی و جهانی، تأمل در نظریه‎های امنیتی روابط بین‎الملل مورد اهتمام جدی‎ترِ مراکز سیاست‎گذاریِ بسیاری از کشورها قرار گرفته است. رویکرد کلی این پژوهش، برگرفته از روش توصیفی- تحلیلی و شیوۀ گردآوری داده‎ها و کتابخانه‎ای است؛ و از نوع متن‎خوانی (متن قرآن) است.