مطالعه تطبیقی شرایط موجه بودن فعل زیانبار مقام صالح و مامور (حقوق فرانسه، مصر، لبنان، الجزایر، عراق، سوریه، اردن و ایران)
نویسندگان
1 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه قم
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه قم
doi
چکیده
در حقوق کشورها یا قوانینی خاص در خصوص شرایط موجهه بودن فعل زیانبار مقام صالح قانونی و مأمور به تصویب رسیده است یا قواعد و اصول مسئولیت مدنی اجرا میشود. به هر حال، برای توجیه فعل زیانبار مقام صالح قانونی و مأمور، باید چهار شرط وجود داشته باشد که شامل شرایط مأمور عمومی، مقام صالح قانونی، دستور قانونی و رعایت احتیاط میشود، از جمله مسئلۀ مبنایی در نظامهای حقوقی مختلف، ضابطه سنجش و معیار مسئولیت مأمور در اجرای دستور غیرقانونی است؛ یعنی ضابطهای که تعیین مینماید در چه مواردی در اجرای چنین دستوری، مأمور مسئول است و در چه مواردی مقام صالح قانونی. بر این اساس، در پارهای کشورها مانند فرانسه، دادگاه باید ارزیابی نماید که آیا یک مأمور با احتیاط و متعارَف، در همان اوضاع و احوال خاص مأمور، از دستور غیرقانونی مقام صالح قانونی اطاعت میکند یا خیر؟ که در صورت اطاعت، چنین مأموری مسئولیت نخواهد داشت. ولی در دستهای دیگر از کشورها مانند مصر، سوریه و عراق، اصولاً مأمور باید ضرر وارد به دیگری را جبران نماید، مگر اینکه به مشروعیت دستور غیرقانونی اعتقاد داشته و نیز در اجرای چنین دستوری احتیاط را رعایت کرده باشد. با توجه به قوانین فعلی ایران، میتوان گفت، ضابطه سنجش و معیار مسئولیت مأمور در اجرای دستور غیرقانونی، رفتار یک مأمور با احتیاط و هوشیار است و در صورت اجرای چنین دستوری به وسیلۀ مأمور با احتیاط و متعارَف، مأمور از جبران خسارت وارد به دیگری معاف خواهد بود. همچنین، در خصوص شرایط موجهه بودن فعل زیانبار مقام صالح قانونی و مأمور در حقوق ایران، میتوان به نظریۀ عمومی دست یافت. لذا تلاش نویسندگان آن بوده است که با مطالعه این مقاله، خواننده با حدود و قلمرو شرایط موجهه بودن فعل زیانبار مقام صالح قانونی و مأمور، ضمن یک مطالعۀ تطبیقی آشنا گردد.
