مبانی مؤلفۀ «کارگزار آزادی» و عناصر تشکیل‎دهندۀ آن در نظریۀ قرآنی آزادی

نویسندگان

1 دکترای علوم سیاسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
چکیده

برای دستیابی به منظومۀ فکری آزادی در قرآن ‎کریم لازم است مبتنی بر چهارچوبی قرآنی به مجموعه‎ای از مؤلفه ‎ها پرداخت که طرح منسجم تمامی آ‎ن ‎ها منجر به تصویری کامل از سیمای آزادی در قرآن‎کریم می‎شود. یکی از این مؤلفه‎ ها «کارگزار آزادی» است. پژوهش پیشِ‎رو درپی پاسخ به این سؤال است که در قرآن‎کریم چه عناصری مسئولیت ایجاد زمینه‎های لازم برای بهره‎مندی اعضای جامعه از آزادی‎های خود را برعهده داشته و چگونه این مهم را محقق می ‎کنند. برای پاسخ ازطریق رویکرد پژوهش موضوعی قرآن‎کریم و مبتنی بر روش تفسیری قرآن به قرآن، مؤلفۀ مدار آزادی محورِ هویت‎بخش دیگر مؤلفه‎های نظریۀ قرآنی آزادی شناخته شده و عنصر «حق» مبنای تعیین‎کنندۀ این مؤلفه شناسایی شد. استقرار و حاکمیت‎یافتن «حق» در عرصۀ اجتماع با ایجاد نظم و قاعده در تعاملات انسانی زمینۀ بهره‎مندی انسان‎ها از آزادی را فراهم آورده و استبداد و استثمار را از روابط انسانی می‎زداید. بنابراین، هر عاملی که مسئولیت طرح، تبیین، استقرار و حفاظت از حاکمیت «حق» را برعهده دارد کارگزار آزادی شناسایی می‎شود. براین‎اساس، قرآن‎کریم «دین، انبیای الهی و جامعۀ دینی» را کارگزاران آزادی معرفی می‎کند.