از حقوق سنتی تا حقوق مدرن تأملی در مبانی تحول نظام حقوقی

نویسندگان

1 استادیار حقوق دانشگاه اصفهان

doi
چکیده

گذار از حقوق سنتی به حقوق مدرن و شکل گیری مدرنیته حقوقی به تغییر و دگرگونی در مبانی نظام حقوقی بر می‏گردد که بالطبع عناصر دیگر نظام حقوقی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این تحوّل، حداقل به عنوان یک واقعیت تاریخی- اجتماعی جوامع غربی، ما را با عوامل مؤثر در تحوّل نظام حقوقی آشنا ساخته، کمک می‏کند تا جایگاه نظام حقوقی دینی ایران در ارتباط با تحوّل از حقوق سنتی به مدرن روشن شود. این پژوهش به دنبال آن است تا از یک طرف مؤلفه‌های حقوق مدرن را بشناساند و روشن سازد که این مؤلفه‌ها و شاخصه‌ها چگونه و در چه بستری و به دنبال چه تغییراتی در روند گذار از حقوق سنتی به حقوق مدرن شکل گرفته اند؛ از طرف دیگر، از دید حقوق‏دانان غربی، نظام حقوقی اسلام، حقوقی سنتی به شمار می‏رود. آیا این بدین معنی است که نظام حقوقی دینی ایران با همه مؤلفه‎ها و شاخصه‌های نظام حقوقی مدرن بیگانه است؟ و اگر این گونه نیست، کدام یک از این مؤلفه‌ها را پذیرفته است و کدامین را ردّ می‌کند؟ حقوق مدرن در تحوّل خود با بحران‌هایی نیز روبه رو بوده است. این بحران‌ها شاخصه‌های حقوق مدرن را دستخوش تغییراتی کرده، در خود حقوق مدرن انشقاق ایجاد می‌کند (حقوق مدرن لیبرالی و اجتماعی). سهم این انشقاق در میزان اعتماد به مؤلفه‌های مدرنیته حقوقی و در میزان تطبیق نظام حقوقی دینی ایران با این مؤلفه‌ها، تا چه اندازه است؟