فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

عدالت ترمیمی به‌مثابۀ جریان قدرتمندی تلقی می‌شود که در حوزۀ اطفال و نوجوانان در قالب سازوکارهای ترمیمی عام همانند میانجیگری و نشست‌های ترمیمی و سازوکارهای ویژه نظیر پانل‌های نوجوانان بزهکار و دادگاه‌های ترمیمی نوجوانان برای پاسخ‌دهی به بزهکاری آنان شکل گرفته و درحال گسترش است. در نظام عدالت کیفری ایران، با توجه به محدودیت‌های قانونی، دادگاه‌های اطفال و نوجوانان عملاً به صلح و سازش میان بزهکاران و بزه‌دیدگان اقدام می‌کنند و از این جهت، چگونگی عملکرد این دادگاه‌ها و رعایت اصول ترمیمی برای آیندۀ عدالت ترمیمی اهمیت اساسی دارد. به همین جهت، پژوهش حاضر این پرسش را بررسی می‌کند که فرایند صلح و سازش در این دادگاه‌ها چه ماهیتی دارد که این موضوع با استفاده از روش مشاهدۀ غیرمشارکتی ۲۵ جلسۀ رسیدگی در دادگاه‌های اطفال و نوجوانان صورت می‌گیرد. بنا بر یافته‌های پژوهش، تمایل به برقراری صلح و سازش هم در جرایم سبک و هم شدید همانند توهین، تهدید، جرایم خشن، مالی و غیره در میان قضات، بزه‌دیدگان و بزهکاران، نشان‌دهندۀ اولویت ترمیم بر سایر پاسخ‌ها به بزهکاری نوجوانان است. از سوی دیگر، علی‌رغم اینکه حضور خانوادۀ بزهکاران و بزه‌دیدگان، امکان تحقق نتایج ترمیمی را آسان‌تر می‌کند، ولی ممکن است به جهت عدم حضور بزهکار یا بزه‌دیده یا مشارکت منفعلانۀ آن‌ها، صلح و سازش میان بزه‌دیده و بزهکار به صلح و سازش در سطح خانواده‌ها تقلیل یابد. در نهایت، تأکید بیش از اندازه بر پرداخت خسارات در این دادگاه‌ها و تعهد والدین به پرداخت به جای بزهکاران، ممکن است کاهش سطح مسئولیت‌پذیری کودکان را به دنبال داشته باشد.