برنامه‌ریزی راهبردی توسعه فضایی اکوتوریسم در سکونتگاه‌های روستایی با مدلSWOT و QSPM (مورد مطالعه: بخش دالخانی شهرستان رامسر)

نویسندگان

1 دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی

2 دانشگاه علوم پزشکی تبریز

3

4 دانشگاه علوم پزشکی تبریز

doi
10.71633/jshsp.2026.1199194
چکیده

اکوتوریسم با تمرکز بر تجربیات مبتنی بر طبیعت، آموزش زیست محیطی و پایداری به عنوان یک عمل گردشگری جایگزین، به دنبال راهبردهایی برای استفاده از تجارب گردشگری با هدف زیست محیطی و احترام به جامعه محلی، است. پژوهش حاضر با تأکید بر اکوتوریسم به عنوان ابزاری مهم برای توسعه پایدار، در پی شناسایی و تحلیل نقاط قوت و ضعف و همچنین عوامل فرصت و تهدید کننده توسعه فضایی اکوتوریسم و تبیین روابط و تحلیل اثرات آن بر توسعه پایدار سکونتگاه‌های روستایی به منظور بهبود وضعیت موجود و توسعه فضایی در بخش دالخانی شهرستان رامسر استان مازندران، می‌باشد. این پژوهش، جزء پژوهش‌های کاربردی ترکیبی از نوع پیمایشی است بوده و در مرحله گردآوری اطلاعات، از دو روش اسنادی (کتابخانه‌ای) و مطالعات میدانی استفاده شده است. برای پردازش و تجزیه و تحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای Excel و SPSS و برای ترسیم نقشه‌ها از Arc GIS استفاده شد. از مدل SWOT و ماتریس QSPM برای تحلیل راهبردها و انتخاب راهبرد برتر استفاده شده است. با توجه به نتایج حاصل از داده‌های آماری و تحلیل مدل سوآت SWOT وضعیت اکوتوریسم در این منطقه در حالت تدافعی (WT) است. مسائلی چون تخریب محیط زیست و سودجویی در زمین‌های کشاورزی و عرصه‌های مرتعی و جنگلی، از دغدغه‌های اصلی جامعه آماری است. این پژوهش بر اهمیت مشارکت ساکنان محلی در برنامه‌ریزی فضایی، آموزش، و توانمندسازی برای بهبود وضعیت اکوتوریسم و حفظ تنوع زیستی تأکید دارد. اقداماتی همچون تنوع بخشی به فعالیت‌های اقتصادی و مدیریت پیوسته انجام شود. به دلیل عدم وجود استراتژی مناسب، آسیب‌های زیادی به منابع طبیعی و فرهنگی این منطقه وارد شده است.