تحلیل شاخصههای شهر شاد برای کودکان ۷ تا ۱۲ سال: مطالعه موردی شهر رشت
نویسندگان
1 دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی
2 دانشگاه علوم پزشکی تهران
3 دانشگاه علوم پزشکی تهران
doi
چکیده
شهر شاد بهعنوان یکی از مفاهیم نوین در برنامهریزی معماری و طراحی شهری، توجه ویژهای به ارتقای کیفیت زندگی شهروندان و بهویژه گروههای آسیبپذیر مانند کودکان دارد. کودکان به دلیل ویژگیهای رشدی، نیازمند فضاهای شهری ایمن، سالم، خلاقانه و در دسترس هستند؛ ازاینرو توجه به شاخصهای شهر شاد از منظر کودکمحور میتواند نقش مؤثری در بهبود سلامت جسمی، روانی و اجتماعی آنان ایفا کند. با وجود گسترش ادبیات نظری در زمینه شهر شاد و شهر دوستدار کودک، چارچوبهای بومیشده برای ارزیابی وضعیت این شاخصهها در شهرهای ایران، بهویژه در سطح تجربی و کاربردی، بهطور نظاممند مورد بررسی قرار نگرفته است. این خلأ پژوهشی ضرورت انجام مطالعات میدانی در زمینه سنجش شاخصهای شهر شاد برای کودکان را آشکار میسازد. این پژوهش با هدف تحلیل و ارزیابی شاخصههای شهر شاد برای کودکان ۷ تا ۱۲ سال در شهر رشت انجام شده است. رویکرد مطالعه توصیفی-تحلیلی بوده و از روش پیمایشی برای گردآوری دادهها استفاده شده است. جامعه آماری شامل متخصصان حوزههای معماری، طراحی شهری، شهرسازی، جغرافیا، علوم اجتماعی و روانشناسی کودک بود که به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محققساختهای شامل ۶۰ گویه در چهار بعد اصلی زیستمحیطی، زیباشناختی، اقتصادی و اجتماعی بود. روایی پرسشنامه توسط خبرگان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ بالاتر از ۰/۸۵ محاسبه شد که نشاندهنده اعتبار و انسجام درونی مناسب ابزار اندازهگیری است. یافتههای پژوهش نشان داد وضعیت کلی شاخصههای شهر شاد در رشت برای کودکان در سطح متوسط به پایین قرار دارد. در میان چهار بعد مورد بررسی، معیار اجتماعی با میانگین ۲/۸۵ بالاترین امتیاز و معیار زیستمحیطی با میانگین ۲/۴۸ پایینترین امتیاز را کسب کردند. مهمترین چالشهای شناساییشده شامل کمبود پارکهای استاندارد و خلاقانه، ضعف شبکه مسیرهای ایمن پیادهروی و دوچرخهسواری، آلودگیهای صوتی و هوا، محدودیتهای اقتصادی خانوارها در دسترسی به فعالیتهای فرهنگی و تفریحی سالم و توزیع ناعادلانه امکانات شهری در سطح محلات است. همچنین شرایط اقلیمی خاص شهر رشت و رطوبت بالای آن بهعنوان عاملی مؤثر در کاهش حضور منظم کودکان در فضاهای باز شهری شناسایی شد. نتایج این پژوهش میتواند مبنایی برای تدوین سیاستهای کودکمحور، بازنگری در برنامهریزی کالبدی شهر، ارتقای کیفیت زیرساختهای محیطی و تقویت عدالت فضایی در توزیع خدمات شهری باشد و زمینه را برای حرکت بهسوی شهری شاد، ایمن و پایدار برای نسل آینده فراهم سازد.
