بررسی الگوهای استقراری عصر مسوسنگ و مفرغ در منطقهی سرایان، خراسان جنوبی
نویسندگان
1 دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدهی حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی دانشکدهی حفاظت و مرمت دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران.
doi
10.22084/nbsh.2020.20724.2063چکیده
منطقهی سرایان، یکی از مناطق مورد مطالعهی باستانشناسی خراسان جنوبی در سالهای اخیر است که تاکنون مطالعات زیادی در آن انجام نگرفته و پس از بررسی آن در سالهای اخیر بود که به توانمندیها و قابلیتهای آن در دورههای مختلف، بالأخص پیشازتاریخ، تا حدودی پی برده شد. این منطقه از منظر طبیعی دو بخش کوهستانی و دشت را دربر میگیرد که بهلحاظ زیستمحیطی مکانهای مطلوبی را برای شکلگیری استقرارها در گذشته فراهم میکرده است؛ همانگونه که شکلگیری استقرارهای اولیه تاکنون، همیشه وابسته به انواع مختلف عوامل زیستمحیطی بودهاند. یکی از روشهای بررسی و شناسایی عوامل موردنظر در مطالعات باستانشناسی مطالعهی الگوی استقرار و تحلیل استقراری است که به بررسی شکلگیری محوطههای باستانی در انواع بسترهای محیطی میپردازد. بهنظر میرسد برهمکنشهای انسان با محیط در دشت جنوب سرایان شکلگیری یک منظر متمایز را بهدنبال داشته است. پژوهش حاضر به مطالعهی 16 استقرار متعلق به عصر مسوسنگ و مفرغ در منطقهی سرایان میپردازد که در بررسی باستانشناسی بخش مرکزی سرایان شناسایی شدند. این پژوهش برای نخستینبار به بازشناسی مبحث الگوی استقراری در دوران پیشازتاریخ در این منطقه میپردازد. مهمترین پرسشهای موجود، چگونگی شکلگیری استقرارها در منطقه و نوع متغیرهای مؤثر در شکلگیری زیستگاهها در دوران مسوسنگ و مفرغ میباشد؛ بههمین دلیل، ابتدا مقایسهی گونهشناختی دادهها و گاهنگاری نسبی استقرارها انجام گردید و سپس با استفاده از نرمافزار GIS به تحلیل و شناسایی الگوهای استقراری منطقهی سرایان با فاکتورهای مختلف جغرافیای طبیعی و انسانی پرداخته شد. برایناساس، متغیرهای گوناگونی از قبیل: میزان بارش، رودخانهها و بسترهای محیطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. با این تحلیلها مشخص گردید که نقش متغیرهای مختلف از قبیل: کد ارتفاعی، وضعیت دمایی، دسترسی به منابع آب دائمی در شکلگیری زیستگاهها مشهود است. حتی تعدادی از محوطهها در حاشیهی رودخانههای دائمی ایجاد شدهاند.
