فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفال موسوم به «سفال خاکستری نوع اوروک» ازجمله گونه‌های شاخص سفالین محوطه‌های هزاره‌ی 4 ق.م. شمال بین‌النهرین است. باوجود همجواری مناطق غربی ایران با شمال بین‌النهرین، اطلاعات موثقی در‌باره‌ی این گونه‌ی سفالین در محوطه‌های دوره‌ی مس‌وسنگ جدید مناطق غربی ایران در دسترس نبود. در بررسی‌های جدید صورت گرفته در بعضی مناطق غربی نظیر تپه‌ی قلعه‌نَنِه در مریوان گونه‌ی جدیدی از سفال خاکستری به‌دست آمده که با توجه به فرم و خمیره و نوع شاموت، این گونه مربوط به دوران مفرغ و آهن نبوده و در زمره‌ی سفال موسوم به سفال خاکستری نوع اوروک قرار می‌گیرد. نوشتار حاضر در پی آن است که ضمن معرفی ویژگی‌های کلی سفال خاکستری نوع اوروک و نیز نگاهی به پراکنش محوطه‌های دارای این سفال در منطقه‌ی شمال بین‌النهرین، به بررسی و مطالعه‌ی داده‌های نویافته در غرب ایران بپردازد. با توجه به ناشناخته ماندن این گونه در مطالعات پیش‌ازتاریخ مناطق غربی ایران، هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی جایگاه و اهیمت سفال‌ خاکستری نوع اوروک در مطالعات هزاره‌ی 4 ق.م. این منطقه است. چگونگی ورود و گسترش این گونه در غرب ایران بنیادی‌ترین پرسش پژوهش حاضر است. روش پژوهش ترکیبی از فعالیت‌های میدانی و نیز مطالعات کتابخانه‌ای است؛ بدین‌گونه که سفال‌های خاکستری به‌دست آمده از کاوش و بررسی‌های باستان‌شناختیِ برخی محوطه‌های غرب ایران با نمونه‌های مناطق همجوار مقایسه و مورد تحلیل قرار گرفت. نتیجه‌ی حاصل‌شده نشان می‌دهد که سفال خاکستری نوع اوروک در نیمه‌ی اول هزاره‌ی 4 ق.م. جغرافیای وسیعی از مناطق شمال سوریه و عراق و جنوب‌شرق ترکیه را دربر گرفته که با ارائه‌ی شواهد جدید بعضی از مناطق غرب ایران نیز به این پهنه‌ها اضافه می‌گردد. با توجه به سرعت گرفتن روند برهم‌کنش‌های فرهنگی پهنه‌های فرهنگی مناطق غربی ایران با منطقه‌ی بین‌النهرین در هزاره‌ی 4 ق.م.، پاسخ پرسش این پژوهش در ارتباط با چگونگی وجود این گونه در غرب ایران در ورای این برهم‌کنش‌ها جای دارد.