سرمایه اجتماعی در سازمان فضیلت‌محور: مؤلفه‌های تشخیص سرمایه اجتماعی در اماکن متبرکه مذهبی

نویسندگان

1 گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

2 گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

3 گروه مدیریت دولتی، دانشکدة مدیریت و اقتصاد، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22059/jscm.2023.362705.2431
چکیده

در بین سازمان‌های فضیلت‌محور، سازمان‌های عهده‌دار مدیریت اماکن متبرکة مذهبی، به‌رغم تأثیر قابل توجه در ایجاد و حفظ سرمایة اجتماعی، در پژوهش‌های مرتبط با سازمان و مدیریت، به‌ویژه از بُعد مؤلفه‌های تشخیص، کمتر مورد توجه بوده‌اند. از این رو، پژوهش حاضر با رویکردی کیفی به بررسی مؤلفه‌های تشخیص سرمایة اجتماعی در آستان قدس رضوی و آستان‌های مقدس حضرت فاطمه معصومه(ع) و حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) پرداخته‌ است. در این نوشتار ترکیب جامعی از روش‌های فراترکیب، تحلیل مضمون، و مصاحبه مورد استفاده قرار گرفت. جمع‌آوری داده‌های نظری از بین 22 عنوان مدل تشخیص و برخی اسناد منتخب از سازمان‌های مورد مطالعه انجام شد. داده‌های عملیاتی از طریق مصاحبة نیمه‌ساختاریافته با 18 نفر از خبرگان منتخب به روش‌های قضاوتی و گلوله‌برفی، تا زمان رسیدن به اشباع نظری، گردآوری شد. روایی پژوهش با استناد به روش‌های مختلف از جمله کیفیت مطالعات اولیه، تحلیلگران مستقل، بازبینی و شفافیت و اعتبار مصاحبه‌ها با استفاده از روش بازآزمون تأیید شد. این پژوهش اولین تلاش در اماکن متبرکة مذهبی در ایران اسلامی است که در آن 258 مضمون استخراج‌شده از داده‌های کتابخانه‌ای با مضامین برگرفته از ایده‌ها و نظر خبرگان ترکیب شد. بر اساس یافته‌ها، مؤلفه‌های تشخیص سرمایة اجتماعی در اماکن متبرکه عبارت‌اند از: ارزش‌های بنیادین، سرمایه‌های نمادین، شایستگی‌های سازمانی، سرمایه‌های معنوی، سرمایه‌های مردمی، و سرمایه‌های فرهنگی. این مؤلفه‌ها، با ایجاد اعتماد، کنش متقابل، تعاون و همکاری بین افراد جامعه، و تأثیر در قلب و روح انسان‌ها موجب تقویت سرمایة اجتماعی و ارزش‌های والای انسانی در جامعة اسلامی می‌شوند.