باتیـــــر؛پژوهشی پیرامون یک نام کهن در سرپلذهاب
نویسندگان
1 گروه باستان شناسی دانشگاه تهران
2 دانشآموختهی دکتری باستانشناسی دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری باستانشناسی دانشگاه تهران.
doi
10.22084/nbsh.2019.9026.1840چکیده
شهرستان سرپلذهاب در غرب استان کرمانشاه و هممرز با کشور عراق دارای موقعیتی ویژه است؛ از یکطرف، دروازهی ورود به زاگرسمرکزی و فلات ایران بوده و از طرف دیگر، در دورههای مختلف مورد توجه جوامع ساکن در میانرودان بوده است. دو اثر مهم، شامل نقشبرجستههای شناخته شدهی آنوبانینی و ایدین- سین در نزدیکی شهر سرپلذهاب قرار گرفته و دارای اهمیت تاریخی بسیار است. در متن کتیبهی هر دو نقشبرجسته، به کوهی بهنام «باتیر» اشاره شده است که نقوشبرجستهی آنوبانینی برروی آنها حک شدهاند. این کوه به مانند یک دیوار طبیعی دشتی که شهر امروزی سرپلذهاب در آن واقع شده است را به دو بخش شرقی و غربی تقسیم میکند؛ از سوی دیگر، نام باتیر فقط محدود به نام کوهی در سرپلذهاب نمیشود و در برخی متون بهدست آمده از محوطهی تلالسلیمه در 75 کیلومتری غرب سرپلذهاب و در نزدیکی دریاچهی حمرین نیز از آن ذکری بهمیان آمده است؛ بهطوریکه بر روی الواح آن اشارهای به نام یک شهر بهنام «باتیر» یا «باتیری» بهچشم میخورد. در متون بهدست آمده از تلالسلیمه به معبدی برای الههی باتیریتوم اشاره شده که بسیار مهم است. وجود دو نام باتیر، یکی برای یک شهر کهن و دیگری برای یک کوه، میتواند این پرسش را بهوجود آورد که چه ارتباطی بین این دو محل میتوانسته وجود داشته باشد؟ ممکن است این دو نام اشاره به مکانی واحد داشته باشند؟ ممکن است که باتیر نامی رایج و احتمالاً مقدس برای میانرودانیها بوده باشد؟ احتمالاً این نام با توجه به اهمیت سرزمین خَلمان/حَلمان (سرپلذهاب) برای جوامع میانرودانی، باتیر نام شهری در نزدیکی کوه باتیر است. در این مقاله با روش کتابخانهای و با استناد به متون بهدست آمده از تل السلیمه، کتیبههای آنوبانینی و ایدین-سین و سایر متون میانرودانی، تلاش میشود تفسیری روشن از این نام کهن ارائه گردد.
