مالکیت فکری سکوهای برخط در حقوق ایران و اتحادیۀ اروپا

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

2 کارشناس ارشد حقوق تجارت، دانشکدۀ حقوق قضایی، دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

doi
10.22034/jlvi.2025.2047659.1309
چکیده

امروزه گسترش استفاده از سکوهای برخط، شیوه‌های خلق، به‌اشتراک‌گذاری و مصرف محتوا را متحول کرده و رشد سریع این سکوها موجب بروز چالش‌هایی در زمینۀ حقوق مالکیت فکری آن‌ها شده است. باتوجه به تعدد بازیگران مرتبط با این سکوها، مهم‌ترین چالش، مشخص‌کردن دارندگان حقوق مالکیت فکری چگونگی حمایت از حقوق ایشان است. هر چند در حقوق ایران، مقررات جامعی که به مالکیت فکری و مسئولیت در سکوها بپردازد ملاحظه نمی‌شود؛ اما قانون تجارت الکترونیکی سال ۱۳۸۲ به‌صورت محدود به این موضوع پرداخته است؛ حال‌آنکه در مقررات اتحادیه اروپا، از جمله قانون خدمات دیجیتال سال ۲۰۲۲ و قانون حق چاپ و حقوق مرتبط در بازار واحد دیجیتال سال ۲۰۱۹ معیارهای مشخصی برای تعیین مسئولیت نقض مالکیت فکری در سکوهای برخط ارائه شده است. هرچند هر دو در حوزۀ قضایی پیشرفت‌هایی در رفع این چالش‌ها داشته‌اند، اما همچنان اختلاف‌های قابل‌توجهی در چارچوب‌های قانونی آن‌ها وجود دارد. با بررسی مقایسه‌ای بین حقوق ایران و مقررات اتحادیه اروپا، پژوهش حاضر بر آن است که به ارائۀ معیار و چارچوب‌های قانونی مؤثر برای حمایت از حقوق مالکیت فکری و شناسایی مسئولیت در محیط‌های مرتبط با این سکوها بپردازد؛ این هدف با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای و به شیوۀ تحلیل نظرات حقوقی، قوانین مرتبط، آرای قضایی و آثار علمی دنبال می‌شود.