تحولات اقدامات تأمینی و تربیتی در حقوق ایران و انگلستان

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی (واحد تهران مرکزی)، تهران، ایران

2 استاد گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکدۀ حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
10.22034/jlvi.2025.2024540.1147
چکیده

با گذر از دورۀ سزادهی در نظام عدالت کیفری که برخوردار از ویژگی ارعابی و شدت‌گرایی بوده است، حرکت به سمت نظام نوین عدالت کیفری با تأکید بر مفهوم بازاجتماعی‌سازی بزهکاران، در چارچوب اتخاذ اقدامات تأمینی و تربیتی، مدنظر نظام‌های سیاست جنایی قرار گرفت. تحولات جدید به کاهش تمرکز بر مفهوم خطرناکی، درصدد اجتماعی و ترمیمی کردن اقداماتی است که فاقد وصف سخت‌گیرانۀ کیفری است و بر بازاجتماعی شدن و سالم‌سازی روانی و جسمانی بزهکار تأکید دارد. از این‌رو، توسعۀ مجازات‌های اجتماعی و ترمیمی نوید‌دهندۀ تحولات نظری و ساختاری در حوزۀ اقدامات تأمینی و تربیتی است که آن را در کنار کیفر به‌مثابۀ گونه‌ای جدید از واکنش اجتماعی در برابر بزهکاری محسوب می‌نماید. نظام حقوقی ایران با مشابهت‌هایی با نظام حقوقی انگلستان، تا حدی از مفهوم ابتدایی اقدامات تأمینی گذر کرده و سمت‌و‌سوی اجتماعی‌سازی به‌واسطۀ اصلاح، درمان و ترمیم بزهکاران را به عنوان بخشی از واکنش اجتماعی به پدیدۀ جرم را ارائه نموده است. در این راستا، به‌واسطۀ تغییر دیدگاه‌ها و ساختارها، بررسی گونه‌های اقدامات تأمینی از اهمیت برخوردار می‌شود. بر این اساس، جهت پاسخ به این پرسش که دورنمای اقدامات تأمینی و تربیتی چیست، ضروری است تا به بررسی نهاد اقدامات تأمینی و تربیتی و تحولات آن در گذر زمان با نگاهی به حقوق ایران و انگلستان پرداخته شود. از این‌رو، این مهم در نوشتار حاضر با رویکردی تحلیلی ـ توصیفی مدنظر قرار خواهد گرفت تا در پرتو آن زمینه برای ارزیابی این نهاد فراهم گردد.