فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

این پژوهش الگوهای فضایی-زمانی توسعۀ شهری را در مراکز 31 استان ایران طی دورۀ 1380-1402 با استفاده از روش اقتصادسنجی فضایی بررسی می‌کند. پژوهش حاضر با به‌کارگیری مدل خودرگرسیون فضایی-زمانی (STAR)، وابستگی‌های مکانی و پویایی‌های زمانی مؤثر بر شاخص ترکیبی توسعۀ شهری را تحلیل کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد توسعۀ شهری در ایران از وابستگی فضایی قوی برخوردار است (ρ=0.351) که حاکی از تأثیرپذیری جالب ‌توجه هر استان از شرایط استان‌های همسایه است. همچنین، وجود اینرسی زمانی (φ=0.285) نشان‌دهندۀ تداوم اثرات سیاست‌های توسعه در طول زمان است. در میان عوامل مؤثر، بودجۀ عمرانی و تولید ناخالص استانی بیشترین تأثیر را بر توسعۀ شهری داشته‌اند. متغیرهای زیرساختی به ‌ویژه تراکم راه‌ها بیشترین اثرات سرریز فضایی را نشان داده‌اند، در حالی‌ که رشد جمعیت اثر منفی ضعیفی داشته است. نتایج حاکی از تشکیل خوشه‌های فضایی توسعه است که در آن استان‌های مرکزی به‌ عنوان قطب‌های پیشرفته و استان‌های مرزی شرقی و جنوبی به‌ عنوان مناطق محروم شناسایی شده‌اند. این مطالعه، با ارائۀ تحلیل‌های فضایی-زمانی، در مجموع سه دسته پیشنهاد سیاستی ارائه می‌دهد: یکپارچه‌سازی منطقه‌ای مبتنی بر وابستگی‌های فضایی، تخصیص هوشمند منابع با تأکید بر پروژه‌های با اثرات سرریز زیاد و حکمرانی داده‌محور برای پایش فضایی-زمانی شاخص‌های توسعه. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنای علمی برای طراحی نقشۀ راه توسعۀ منطقه‌ای هوشمند در ایران را فراهم آورد.